menu

UHasselt


Nieuws

Universiteit Hasselt - Knowledge in action

< OVERZICHT

Fysieke en mentale capaciteiten belangrijker dan leeftijd om rijvaardigheid te voorspellen    8 nov 2012

8 nov 2012

De leeftijd van een oudere automobilist zegt maar weinig over zijn of haar rijvaardigheid. De fysieke en mentale capaciteiten blijken veel belangrijker te zijn in het verklaren van de rijprestaties. Dat is de belangrijkste conclusie uit een onderzoek dat het Instituut voor Mobiliteit (IMOB, UHasselt) en het Jessa Ziekenhuis samen gevoerd hebben. Het is de eerste keer dat deze relatie op wetenschappelijke wijze onderzocht werd in België. Het project werd gerealiseerd met ondersteuning van LSM (Limburg Sterk Merk). De projectresultaten werden donderdag 8 november voorgesteld tijdens een persconferentie op de campus van de Universiteit Hasselt.

In 2050 zal het aantal 70-plussers bijna verdubbeld zijn. Met de toegenomen trend van mobiliteit zal ook de mobiliteit van senioren toenemen. Mobiliteit is voor hen een belangrijk onderdeel van levenskwaliteit. Het risico op een ongeval ligt bij ouderen gemiddeld nog een stuk lager dan bij jonge chauffeurs. Maar op hoge leeftijd en wanneer men jaarlijks nog maar weinig kilometers aflegt (minder dan 3000 km/jaar), neemt het risico per gereden kilometer wel toe. Welke criteria zijn bruikbaar om te besluiten wanneer rijden op hogere leeftijd een probleem begint te vormen voor de eigen veiligheid of die van anderen? En op welke wijze kan vervolgens een oplossing op maat uitgewerkt worden?

Fysieke en mentale gezondheid onderzocht
In dit onderzoek werd de relatie onderzocht tussen de fysieke en mentale gesteldheid én de leeftijd enerzijds en de rijprestatie anderzijds. 47 senioren namen deel aan het onderzoek, allemaal actieve bestuurders in het verkeer. De gemiddelde leeftijd was 76 jaar. Testen werden afgenomen op twee verschillende dagen.
Op een eerste testdag werd in het Jessa Ziekenhuis de fysieke en mentale gezondheid in kaart gebracht. Geriater dr. Mark Lutin: “We hebben verschillende cognitieve vaardigheden getest, zowel in onderlinge samenhang (bv. combinatie van aandacht, geheugen en planning) als apart (bv. selectieve aandacht).  Verschillende situaties in het verkeer vergen immers ook verschillende vormen van cognitief vermogen. De fysieke gesteldheid werd getest via motorische (bv. flexibiliteit/mobiliteit/kracht in de benen) en visuele testen. Ten slotte werd ook de kennis van de verkeersregels nagegaan.”
Op een tweede dag werden de rijprestaties getest. De deelnemers legden enkele ritten af in de rijsimulator van het IMOB (UHasselt).  Ze werden getest op alledaagse verkeerssituaties zoals linksaf slaan op een kruispunt, afstand houden t.o.v. voorliggers, voorrang verlenen, reageren op plotse gebeurtenissen, snelheid respecteren en ongevallen vermijden.

Belangrijkste resultaten

De meeste senioren presteerden goed tot zeer goed op de rijtaken, ondanks hun relatief hoge leeftijd (76 jaar).
Prof. dr. Tom Brijs: “Hoewel we een verband zien tussen de leeftijd en een aantal typische gedragingen (bv. hoe ouder de bestuurder, hoe trager de gereden snelheid), blijken de fysieke en mentale capaciteiten belangrijker te zijn in het verklaren van de rijprestatie dan de leeftijd. Meer nog, vooral de cognitieve vaardigheden bleken van doorslaggevend belang te zijn. Een opmerkelijke vaststelling als we weten dat bij een medische keuring voor het rijbewijs vooral visuele testen gebruikt worden.”
‘Aandacht’ en ‘informatieverwerkingsnelheid’ blijken de belangrijkste voorspellers van rijvaardigheid te zijn bij senioren. Maar afhankelijk van de rijtaak die uitgevoerd wordt (bv. linksaf slaan, afstand houden, reageren op plotse gebeurtenissen) blijken bepaalde cognitieve taken de ene keer een grotere rol te spelen bij het bepalen van de rijvaardigheid dan de andere keer.
De gemiddelde kennis van de verkeersregels was vrij laag (ongeveer 50%), maar bleek niet voorspellend voor hoe veilig of onveilig men reed.

Beleidsimplicaties

De onderzoekers concluderen dat het beleid weinig heeft aan een leeftijdscriterium om vast te stellen of senioren veilige of onveilige bestuurders zijn. Het zijn vooral de mentale en fysieke gesteld die een rol spelen, met de klemtoon op de cognitieve vaardigheden.
Een selectie testen van specifieke cognitieve vaardigheden kan een eerste voorspellende indicatie geven van de rijvaardigheid, maar kan een rijtest in een simulator of op de weg nooit vervangen.
Op basis van zo’n eerste screening kan een doorverwijzing gebeuren naar een instantie waar rijvaardigheid getest wordt op multi-dimensionele wijze. Dit bevat een combinatie van testen, inclusief een rijtest. Specifieke rijtaken (bv. linksaf slaan, afstand houden, reageren op plotse gebeurtenissen) worden dan getest in samenhang met specifieke cognitieve vaardigheden (bv. verdeelde aandacht, selectieve aandacht, reactiesnelheid). Op deze manier kan een training op maat van het individu worden uitgewerkt die enkel gericht is op die aspecten van het rijden en/of de cognitie waarmee de bestuurder moeite heeft.