menu

CORe - Centrum voor Overheid en Recht


Actueel

CORe - Centrum voor Overheid en Recht

Logo UHasselt Universiteit Hasselt - Knowledge in action

< OVERZICHT

Bezondigt Gents stadsbestuur zich aan cliëntelisme?    17 aug 2017

Bezondigt Gents stadsbestuur zich aan cliëntelisme?
17 aug 2017

De vernietiging van 508 ambtenarenbenoemingen door Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Liesbeth Homans (N-VA) doet in Gent de gemoederen hoog oplaaien. Homans spreekt van cliëntelisme, maar volgens politicoloog Johan Ackaert (UHasselt) is daar nog bijzonder weinig ruimte voor. Dat zegt hij vandaag in een interview met Dieter Bauwens en Freek Evers in De Morgen.

Voormalig burgemeester van Molenbeek Philippe Moureaux (PS) kreeg het verwijt regelmatig naar het hoofd geslingerd: door kennissen en buren aan een job te helpen, slaagde hij erin om decennialang aan de macht te blijven. Datzelfde systeem van cliëntelisme wordt volgens Vlaams minister van Binnenlands bestuur Liesbeth Homans (N-VA) ook door het Gentse stadsbestuur gebruikt.

508 contractuele ambtenaren die al minstens 12 jaar voor de stad Gent werken, kregen in april te horen dat ze voortaan statutair benoemd zouden worden. Volgens Homans heeft Gent daarbij het gelijkheidsbeginsel geschonden. "Gemeenten kunnen nog altijd zelf beslissen om statutairen aan te werven. Dat moet dan wel volgens de regels gebeuren. En dat heeft de stad Gent nagelaten."

Homans staat juridisch stevig in haar schoenen, meent professor ambtenarenrecht Ria Janvier (UAntwerpen). De statutaire benoeming van ambtenaren in lokale besturen moet aan verschillende regels voldoen. "Vacatures moeten duidelijk gecommuniceerd worden zodat iedereen kans maakt op een job bij de overheid", legt Janvier uit. "Bovendien moeten examens een objectieve selectie verzekeren."

Volgens het Gentse stadsbestuur is aan alle voorwaarden voldaan, ook aan de openbare procedure. "Deze mensen hebben destijds al een toelatingsproef gedaan. Dat zouden ze nu nog eens moeten doen voor een job die ze al 12 jaar of langer doen?", reageert schepen van Personeelsbeleid Martine De Regge (sp.a). "Men beseft in Brussel niet wat men aanricht en duwt meer dan 500 mensen in de rechtsonzekerheid". Het Gentse stadsbestuur is niet van plan zich bij Homans' beslissing neer te leggen. "We gaan doen wat nodig is om de rechtsonzekerheid voor die 508 mensen ongedaan te maken", aldus De Regge.

Homans vermoedt dat er electorale motieven spelen. "Dat je één jaar voor de gemeenteraadsverkiezingen plots 500 mensen een voordeliger statuut cadeau doet, tegen de landelijke trend in, ruikt naar cliëntelisme."

Zover wil Janvier niet gaan. Maar volgens haar nemen overheden het niet altijd even nauw met de regels rond statutaire benoemingen.   "Als je een communicatieverantwoordelijke die al 15 jaar goed werk levert, wilt belonen dan schrijf je een vacature uit in de zomer, geef je daar niet te veel ruchtbaarheid aan en maak je het examen op maat van die persoon."

Strengere regels

Dat er in Gent een systeem van cliëntelisme zou bestaan, lijkt professor Lokale politiek Johan Ackaert (UHasselt) sterk. "Mocht er een systematisch beleid zijn om de eigen vriendjes te benoemen, dan had dat al lang en breed in alle kranten gestaan."

Volgens Ackaert is er van cliëntelisme veel minder sprake dan enkele decennia geleden. Hij doet al jaren onderzoek naar coalitievorming op lokaal niveau. "In de jaren tachtig erkende  de meerderheid van de lokale politici dat de verdeling van de benoemingen bij het gemeentepersoneel deel uitmaakte van de coalitiebesprekingen. Die percentages zag je verkiezing na verkiezing dalen. Bij de verkiezingen van 2012 gaf nog minder dan 10 procent van de ondervraagden aan dat dit bij de coalitievorming aan bod komt."

Dat komt doordat benoemingen aan steeds meer regels onderhevig zijn. In de jaren negentig scherpten onder meer de 'krachtlijnen van Kelchtermans' en de wet op de openbaarheid van bestuur de regels steeds verder aan. "Overheden moeten veel meer dan vroeger motiveren waarom ze iemand aanwerven. Dat heeft de ruimte voor cliëntelisme fors ingeperkt", zegt Ackaert. Verschillende burgemeesters juichen dat volgens hem ook toe. "Vroeger had je soms vijf mensen die kwamen vragen om een job, terwijl er maar één vacature was. Dat zorgde voor strubbelingen. Het is dus goed dat die objectieve criteria er zijn."