menu

Faculteit Rechten


Actueel

Faculteit Rechten

Universiteit Hasselt - Knowledge in action

< OVERZICHT

“Recht maakt het verschil” - Interview met eredoctor Emmanuel de Merode    7 jul 2015

“Recht maakt het verschil” - Interview met eredoctor Emmanuel de Merode
7 jul 2015

“Virunga is de allermooiste plek op aarde”, stelt parkdirecteur Emmanuel de Merode. Afrika’s oudste nationaal park wordt beschermd als Werelderfgoed en is de thuis van meer dan 200 – van de 750 nog bestaande – berggorilla’s. Maar de berggorilla is niet het enige wat hier bedreigd wordt. Virunga kreunt al decennia onder de politieke instabiliteit in Oost-Congo, het excessieve geweld van rebellengroepen, illegale houtkappers, stropers en internationale olieconcerns. Met zijn alternatieve economische ontwikkelingsplan wil Emmanuel de Merode niet alleen de prachtige natuur in Virunga beschermen. “Het nationale park is de sleutel tot een betere toekomst voor Congo. Dé manier om de stabiliteit in de regio te verbeteren en de lokale economie alle kansen te geven.” Sustainable world, smart entrepreunership voor gevorderden.

VEEL MEER DAN BERGGORILLA’S
“Het zijn de berggorilla’s die het Virunga Park in 1979 de status van Unesco Werelderfgoed opleverden, maar Virunga is véél meer dan de thuis van deze bedreigde mensenapen. Nergens anders in Afrika leven er meer inheemse diersoorten en vind je een grotere diversiteit aan landschappen. Van moerassen en savannen tot besneeuwde bergtoppen en vulkanen: Virunga heeft het allemaal”, zegt Emmanuel de Merode. Zijn liefde voor de prachtige Afrikaanse natuur bracht hem twintig jaar geleden naar Oost-Congo, maar in deze turbulente regio is natuurbescherming geen evidentie. In zijn strijd tegen stropers, rebellen, illegale houtkap en internationale olieconcerns maakte de Merode heel wat vijanden. Vorig jaar overleefde hij maar op het nippertje een aanslag op zijn leven. Tot op vandaag blijft onduidelijk wie achter die aanslag zat.

Lang wil de Merode daar niet bij blijven stilstaan. “Ik heb meer geluk gehad dan de 140 rangers die de voorbije jaren om het leven kwamen terwijl ze het park probeerden te beschermen”, zegt hij kalm. “Toen ik de uitdaging aannam om directeur van het park te worden, wist ik dat het niet eenvoudig zou zijn. Had ik alle verrassingen en uitdagingen die op mijn weg zijn gekomen, kunnen voorzien? Neen. En toch heb ik mijn engagement nooit in vraag gesteld. Het enige wat ik betreur is dat ik mijn kinderen niet van dichtbij zie opgroeien en dat ik de veiligheid van mijn gezin alleen kan garanderen door gescheiden van hen te leven [nvdr. zijn vrouw en kinderen wonen in Kenya]. Maar ‘spijt’ van mijn beslissing heb ik niet. Aan opgeven heb ik nooit gedacht.”

“Er staat te veel op het spel. Virunga draait niet om natuurbehoud alleen. Het park kan een verschil maken in het leven van duizenden. Virunga is een baken van hoop in een regio die vaak uitzichtloos lijkt. De enige weg naar vrede en stabiliteit. Sinds de genocide in Rwanda gaat Noord-Kivu elke vier jaar gebukt onder zware burgeroorlogen. Intussen vielen meer dan 6 miljoen slachtoffers onder de Congolezen. Twaalf verschillende rebellengroepen houden zich schuil in het park en zorgen continu voor onrust en instabiliteit. Over de diepere oorzaak van deze decennialange politieke instabiliteit zijn alle internationale experten het roerend eens: dat is de illegale en ongecontroleerde exploitatie van de natuurlijke grondstoffen van Virunga. Daar proberen we komaf mee te maken.”

DE SLEUTEL VOOR EEN BETERE TOEKOMST
“De natuurlijke rijkdom van Virunga staat in schril contrast met de schrijnende armoede die de mensen van Noord-Kivu treft. Een oplossing voor Virunga die zich exclusief richt op natuurgebied en die geen oog heeft voor de sociaal-economische noden van de lokale bevolking is moreel onverdedigbaar en bij voorbaat gedoemd om te mislukken.” De Merode is er vast van overtuigd dat Virunga het antwoord zal zijn om uit die negatieve spiraal van conflicten en armoede te geraken. “Het voortbestaan van Virunga is een conditio sine qua non voor een beter leven voor de mensen van Noord-Kivu. Als we de schatten van Virunga aanwenden voor duurzame projecten – zoals de bouw van waterkrachtcentrales, duurzame landbouw, visserij en ecotoerisme -, dan garandeert dit werkgelegenheid en economische voorspoed voor de vier miljoen Congolezen die in en rond het park wonen. De transformatie van een illegale conflicteconomie in een duurzame, lokaal verankerde economie zal geen walk in the park zijn, maar het is de enige manier om stabiliteit in de regio te brengen. Als we ons doel niet uit het oog verliezen en onze inspanningen blijven volhouden, dan geraken we er wel.”

VREDE ONDER CONSTRUCTIE
“Vijf jaar geleden startten we met de bouw van onze eerste waterkrachtcentrale. Een helse opdracht, want de centrale werd de eerste week van de bouwwerkzaamheden meteen al drie keer gebombardeerd. Een harde dobber, maar we hebben doorgezet. We kunnen ons niet veroorloven om te wachten op vrede vooraleer we projecten opzetten die jonge Congolezen perspectief geven op een duurzame job en een betere toekomst. Ook in tijden van oorlog moeten we actie ondernemen. Als je wacht tot alle conflicten geluwd zijn, kom je te laat.” Die inspanningen lijken te renderen, want op dit moment heeft Virunga al drie waterkrachtcentrales. Die creëren niet alleen werkgelegenheid voor duizenden Congolezen. De beschikbaarheid van goedkope stroom zwengelt ook de lokale economie aan en brengt andere ondernemingen naar het park.

“Ook in toerisme schuilt nog een enorm groeipotentieel. Virunga is een unieke, ongewone bestemming met enorme troeven. Niet alleen onze berggorilla’s vormen een belangrijke aantrekkingspool. Geen enkel ander Afrikaans nationaal park herbergt zoveel verschillende diersoorten als Virunga. En trekpleisters als onze Nyiragongovulkaan met het lavameer in zijn krater zullen buitenlandse toeristen blijven aantrekken. Zo lang we de veiligheid van die toeristen kunnen garanderen, zal die sector blijven groeien en kunnen we met ecotoerisme weer heel wat extra werkgelegenheid creëren.”

“Binnen acht jaar willen we Virunga helemaal getransformeerd hebben tot motor van een nieuwe, duurzame economie. En onze ambities zijn hoog: we mikken op 100.000 jobs. Zal de weg er naartoe gemakkelijk zijn? Neen. We weten – hoe vreemd dat voor buitenstaanders ook mag klinken - dat we de komende jaren nog een paar oorlogen mogen verwachten. De uitdagingen waar we voorstaan, zijn gigantisch. Maar ik ben ervan overtuigd dat we ons doel zullen bereiken. We zijn die confrontaties al eerder aangegaan en we zullen ze opnieuw doorstaan. Zo vaak als het nodig is. En elke dag zijn we weer sterker. We zijn op goede weg.”

RECHT MAAKT HET VERSCHIL
“De berggorilla’s in Virunga doen het bijzonder goed. De populatie verdubbelde zelfs de afgelopen vijftien jaar. En dat is goed nieuws. Een bemoedigend signaal voor de rangers die de gorilla’s al die jaren in verschrikkelijke omstandigheden beschermd hebben. Maar als antropoloog gaat mijn bekommernis nooit alleen uit naar de fauna en flora in het park. Wildlife kan uiteindelijk voor zichzelf zorgen. Het is het gedrag van mensen dat je in goede banen moet leiden”, zegt de Belgische antropoloog. “De voorbije 22 jaar heb ik vooral gefocust op wetshandhaving. Enkel wanneer de illegale handel uit het park verdreven wordt en we er continu over waken dat de strenge Congolese milieuwetgeving ook effectief nageleefd wordt, kunnen we de natuurlijke rijkdom van Virunga beschermen en stabiliteit brengen in een zwaar getroffen regio.”

“Dit eredoctoraat van de UHasselt heeft mij ontzettend ontroerd. De erkenning van een Belgische universiteit is voor mij sowieso al bijzonder, want hoewel ik zelf altijd in Oost-Afrika heb gewoond, voel ik mij toch nog altijd Belg”, lacht Emmanuel de Merode. “Dat dit eredoctoraat mij wordt toegekend door de faculteit Rechten maakt de eer alleen maar groter. Ik beschik dan misschien niet over veel juridische expertise, maar ik heb de voorbije twintig jaar wel persoonlijk ervaren hoe erg een land kan lijden wanneer wetten voortdurend met de voeten getreden worden. Uiteindelijk zijn het wetten die ons beschermen. Enkel een solide juridisch kader en een sterke wetshandhaving kan de toekomst van Virunga en zijn bewoners veilig stellen. Dat mijn werk – en dat van mijn rangers – met dit eredoctoraat wordt gelinkt aan de juridische, Belgische gemeenschap betekent immens veel voor mij. En het credo van de UHasselt - substainable world, smart entrepreneurship – onderschrijf ik graag. Dat is ook mijn missie.”