menu

UHasselt@school


Een prof voor de klas

UHasselt@school

Universiteit Hasselt - Knowledge in action

GASTLESSEN CHEMIE/ FYSICA

De gastlessen kun je tot vanaf maandag 5 september 14.00 uur tot en met 20 november 2016 online aanvragen!

 

Zwaartekrachtsgolven: een nieuw venster op het heelal

prof. dr. Carlo Vanderzande

Op 11 februari 2016 werd de ontdekking van zwaartekrachtsgolven bekend gemaakt, volgens sommige kranten “de belangrijkste ontdekking in jaren”.
Maar wat zijn deze golven precies? Hoe ontstaan ze en wat zijn hun eigenschappen? En wat kunnen wij hiermee leren over het heelal?
In deze les beantwoorden we al deze en andere vragen. We leren iets over de relativiteitstheorie, over hoe Einstein eerst niet geloofde in het bestaan van deze golven, en over zwarte gaten die een belangrijke bron van gravitatiestraling zijn. We leggen ook uit hoe de detectoren werken waarmee men deze golven waarneemt. Vervolgens verdiepen we ons in het belang van zwaartekrachtsgolven voor de sterrenkunde en waarom wetenschappers beweren dat door hun ontdekking de mensheid een nieuw venster op het heelal geopend heeft.

Voor wie: leerlingen derde graad SO

Schrijf hier in voor de gastles ‘Zwaartekrachtsgolven: een nieuw venster op het heelal'.

 

Kijken naar atomen: microscopie zonder licht

prof. dr. Bart Cleuren

Met de ontwikkeling van de scanning tunneling microscoop (Nobelprijs Fysica 1986) kon de mens voor het eerst atomen rechtstreeks waarnemen.
Deze doorbraak betekende een mijlpaal in het nanotechnologisch onderzoek en zorgde voor een ware revolutie. Sinds deze doorbraak is er enorme vooruitgang geboekt, en is het nu mogelijk om individuele atomen te herkennen en te manipuleren.
In deze les wordt dieper ingegaan op de principes achter deze technologie en wordt een overzicht gegeven van recente ontwikkelingen.


 

Voor wie: leerlingen derde graad SO, met sterke affiniteit voor wetenschappen en wiskunde

Schrijf hier in voor de gastles ‘Kijken naar atomen: microscopie zonder licht'.

 


Zonne-energie vangen met plastics: een nieuwe generatie fotovoltaïsche cellen op basis van polymeren

prof. dr. Dirk Vanderzande

Iedereen weet het: de mens moet op zoek naar alternatieve energiebronnen. Eén daarvan is gebruik maken van de zon om rechtstreeks elektriciteit te produceren. Om dit soort ‘buigzame’ elektronica te creëren, ontwikkelen we plastics of polymeren die bijzondere elektrische en optische eigenschappen hebben. Deze kunnen gebruikt worden in fotovoltaïsche cellen/zonnecellen, maar ook in de medische wereld. In deze les lichten we toe hoe deze plastics ontdekt werden, welke hun belangrijkste eigenschappen zijn, hoe zij gemaakt kunnen worden en wat de gevolgen zijn voor het milieu.

Voor wie: leerlingen derde graad SO

Schrijf hier in voor de gastles ‘Zonne-energie vangen met plastics: een nieuwe generatie fotovoltaïsche cellen op basis van polymeren'.

 


Plastics, materialen van de 21e eeuw: vloek of zegen           

prof. dr. Dirk Vanderzande

Plasticmaterialen zijn alomtegenwoordig en worden dagelijks gebruikt. In vele toepassingen hebben plastics de traditionele materialen verdrongen omwille van hun eigenschappen. Bovendien zijn plastics onuitputtelijk. Ze worden immers opgebouwd uit koolstofatomen en de nodige grondstoffen kunnen gehaald worden uit biomassa. Plastics zijn dus duurzame materialen. Het unieke gedrag van plastics is in beperkte mate bekend.
In deze les bespreken we eigenschappen, gedrag en de variëteit aan plastics in onze leefwereld. Er worden antwoorden gegeven op vragen als: wat kun je allemaal met plastics, hoe verhouden zich de eigenschappen van plastics met deze van traditionele materialen zoals metalen, kunnen de nieuwe (supersterke) plastics gebruikt worden als geneesmiddel en als elektrische halfgeleider.

Voor wie: leerlingen derde graad SO

Schrijf hier in voor de gastles ‘Plastics, materialen van de 21e eeuw: vloek of zegen'.



Energie- en klimaatuitdagingen voor de 21e eeuw               

prof. dr. Dirk Vanderzande

Wetenschappelijke en socio-economische uitdagingen die zich aan het begin van de 21e eeuw prominent manifesteren zijn o.a. milieu- en klimaatproblematiek, exponentiële groei van wereldpopulatie en lange-termijn energievoorziening.
Vanuit wetenschappelijke hoek wordt er interdisciplinair gewerkt aan tal van innovatieve routes rond hernieuwbare energie en CO2-arme uitstoot om bij te dragen aan de ontwikkeling van een duurzame toekomst.
Sommige van de vooropgestelde routes zijn controversieel, andere kunnen het leven op aarde drastisch veranderen.

In deze gastles wordt een status opgemaakt van de huidige situatie in dit domein en wordt een blik geworpen op opkomende technologieën en trends.  

Voor wie: leerlingen derde graad SO

Schrijf hier in voor de gastles ‘Energie- en klimaatuitdagingen voor de 21e eeuw'.

 

Chemie, een kennisdomein op mensenmaat

prof. dr. Dirk Vanderzande

Chemie is niet alleen een wetenschapsdomein, het is ook een dagelijkse activiteit die in heel gewone dingen opduikt zonder dat we eigenlijk beseffen wat we doen. Dit is in feite een constante in heel de geschiedenis van de mensheid en heeft in belangrijke mate bijgedragen tot de ontwikkeling van beschavingen van in de oudheid tot nu.
Geleidelijk aan hebben we inzicht verworven in de structuur en opbouw van de materie. Het belang van ‘chemie doen’, is daardoor spectaculair toegenomen vanaf het begin van de 19e eeuw, met ontwikkelingen op vlak van kleurstoffen, kunstmest, geneesmiddelen en plastics. De toekomst, de weg naar een duurzame en hernieuwbare samenleving, zal ook sterk bepaald worden door ontwikkelingen en nieuwe technologieën steunend op onze kennis van de chemie van materialen en levende organismen.


Voor wie: leerlingen derde graad SO

Schrijf hier in voor de gastles ‘Chemie, een kennisdomein op mensenmaat'.

 

Duurzame energieopslag door redoxprocessen in batterijen

prof. dr. An Hardy


Zonne-energie en windenergie zijn duurzaam, en raken meer en meer ingeburgerd. Maar als het donker of windstil is, leveren ze geen energie. Opdat dit soort duurzame energie volledig onafhankelijk toepasbaar zou zijn, is het nodig om de energieoverschotten tijdens piekproductiemomenten op te slaan voor later gebruik. De opslag van energie is mogelijk in batterijen. Het bijkomend voordeel van batterijen is dat ze mobiel toepasbaar zijn, zoals in elektrische voertuigen (EV). Hoe komt het dan dat we niet allemaal rijden met een EV, op een batterij gevoed door zonne-energie?
Deze vraag en andere aspecten van elektrochemische energieopslag komen aan bod tijdens deze gastles. We behandelen de basis van galvanische cellen, de chemie van diverse primaire en secundaire batterijen, en treden vervolgens meer in detail op lithium ion batterijen. De grote uitdagingen om deze te verbeteren worden aangekaart en mogelijke oplossingen die zich momenteel in onderzoeksfase bevinden, worden uitgelegd. De leerlingen leggen op deze manier de link van wetenschappen met de grote maatschappelijke uitdagingen van onze eeuw.

Voor wie: leerlingen derde graad SO

 

Schrijf hier in voor de gastles ‘Duurzame energieopslag door redoxprocessen in batterijen'.

 

Het nieuwe zonnestelsel

prof. dr. Marc Gyssens

In juli 2015 komt de New Horizons satelliet aan bij Pluto en zullen we eindelijk meer leren over dit ver verwijderd lid van ons zonnestelsel. In 2006, het jaar dat New Horizons gelanceerd werd, verloor Pluto wel de planeetstatus. We zijn dus van negen naar acht planeten gegaan, maar deze cosmetische heropsmuk van het zonnestelsel is slechts een afgeleide van alles wat de laatste vijftien jaar werd bijgeleerd over hoe het zonnestelsel in elkaar zit en hoe het ontstaan is. Daarbij nemen we nu ook steeds vaker planeten bij andere sterren waar, waardoor we eindelijk, althans in principe toch, in staat zijn ons eigen zonnestelsel te vergelijken met andere planetenstelsels.

 

Voor wie: leerlingen tweede en derde graad SO

Schrijf hier in voor de gastles ‘Het nieuwe zonnestelsel'.

 

De impact van impacts

prof. dr. Marc Gyssens

Wat zich afspeelt in het heelal rondom ons lijkt vaak een ver-van-mijn-bed-show, maar dat is slechts schijn. Zelfs als we enkel naar ons eigen zonnestelsel kijken, stellen we vast dat dit veel chaotischer is dan we meestal denken. Zo werd de aarde 65 miljoen jaar geleden het slachtoffer van een inslag die het leven kostte aan de dinosauriërs… Dit maakte op zijn beurt de ontwikkeling van de zoogdieren en uiteindelijk het ontstaan van de mens mogelijk. Maar voor diezelfde mensheid zou een soortgelijke inslag nu onoverzienbare gevolgen hebben…
Het slechte nieuws, nu, is dat zo’n impact nog steeds kan gebeuren!

Af en toe worden we hieraan pijnlijk herinnerd, zoals op 15 februari 2013, toen de inslag van een rotsblok van ca. 20 m doormeter nabij de Russische stad Chelyabinsk heel wat schade veroorzaakte, maar gelukkig geen doden eiste.
Deze les gaat over het wat, hoe en waarom van deze impacts, het gevaar dat ze voor ons inhouden, en wat we kunnen ondernemen om ons er tegen te beschermen. Tegelijk krijgen we meer inzicht in hoe ons zonnestelsel in elkaar zit.
.

Voor wie: leerlingen tweede en derde graad SO

Schrijf hier in voor de gastles ‘De impact van impacts'.

 

Ontstaan en levensloop van sterren

prof. dr. Marc Gyssens


Sterren ontstaan uit samentrekkende gaswolken. Rond een vormende ster ontstaat soms ook nog een planetenstelsel. Nadat de ster voor langere of kortere tijd “normaal” licht en warmte uitstraalt, wordt ze op het einde van haar levensloop instabiel, wat leidt tot een minder of meer explosief einde. In extreme gevallen kan daarbij een zwart gat worden gevormd. Het is vrijwel nieuw dat kernreacties die aan de basis liggen van de energieproductie van een ster, ook de meeste chemische elementen in het heelal hebben gevormd, inclusief deze waaruit wij zijn opgebouwd.

In feite bestaan we allemaal uit sterrenstof…
Voor wie: leerlingen derde graad SO

Schrijf hier in voor de gastles ‘Ontstaan en levensloop van sterren'.

 

Kosmologie, de wetenschap van alles

prof. dr. Marc Gyssens

Hoe zeker zijn we dat het heelal begonnen is met een “big bang”? Blijft het heelal uitdijen of zal het ooit terug inkrimpen tot een “big crunch”? Vertraagt of versnelt de uitdijing? Welke rol spelen zogenaamde donkere materie en donkere energie in dit proces? Waarnemingen en metingen van vooral de laatste vijftien jaar hebben ons enorm veel bijgeleerd over de antwoorden op deze vragen en... tegelijk vele nieuwe vragen opgeworpen.

 


 


Voor wie: leerlingen derde graad SO

Schrijf hier in voor de gastles ‘Kosmologie, de wetenschap van alles'.