Logo UHasselt

menu

CMK - Centre for Environmental Sciences


News and media

News and media

Logo UHasselt Universiteit Hasselt - Knowledge in action

< OVERVIEW

Grootste Europese studie voor stralingsbescherming tegen radon en natuurlijke radioactieve materialen    Sep 18, 2020

Grootste Europese studie voor stralingsbescherming tegen radon en natuurlijke radioactieve materialen
Sep 18, 2020

CONTACT

Prof. dr. Wouter SCHROEYERS

32-11-292157

wouter.schroeyers@uhasselt.be


SCK CEN, UHasselt en UAntwerpen nemen deel aan de grootste Europese studie ooit naar de gezondheidsgevaren van radioactieve materialen van natuurlijke oorsprong. Het project RadoNorm zal met 56 partners uit 26 landen en 22 miljoen euro onderzoeksgeld, de effecten van chronische blootstelling aan lage dosissen natuurlijke straling op de mens onderzoeken. “Wij zullen hierbij instaan voor het bestuderen van de maatschappelijke aspecten verbonden aan deze lage dosissen. Zo onderzoeken we bijvoorbeeld hoe burgers staan tegenover de mogelijke gevaren van deze natuurlijke straling, en hoe zij kunnen worden aangezet om risico’s in te perken”, zegt prof. dr. Wouter Schroeyers, UHasselt.

De mens wordt continu – in meer of mindere mate – blootgesteld aan natuurlijke radioactiviteit vanuit de ondergrond of uit bouwmaterialen, die in de woning gebruikt werden (zie kaderstuk). Maar het effect van die lage dosissen straling op beroepshalve blootgestelde werkers of het algemene publiek, waaronder ook groepen met hogere radiosensitiviteit zoals kinderen en zwangere vrouwen, is tot nu toe nog altijd niet geheel duidelijk. Het Europese Horizon 2020-onderzoeksproject RadoNorm start daarom nu met een grootschalig onderzoek. Op 9 en 10 september vindt de start van het project plaats.

22 miljoen euro onderzoeksgeld

RadoNorm is met 22 miljoen euro het grootste en meest uitgebreide onderzoeksproject rond dit thema ooit. Want niet alleen de effecten op de mens worden op biomedisch en microbiologisch vlak bestudeerd, er worden ook vernieuwde dosimetrische modellen ontwikkeld om effecten op mens en omgeving beter in te schatten. “Ook wordt er gekeken naar hoe mensen omgaan met het risico van deze stralingen, en hoe ze kunnen aangespoord worden om actie te ondernemen om deze risico’s in te dijken. Het is onder andere op deze laatste vraag dat UHasselt samen met SCK CEN en UAntwerpen een antwoord zoeken”, zegt prof. dr. Robert Malina, milieu-econoom aan UHasselt.

“Communicatie over radon en NORM kan een sleutelrol spelen om burgers tot actie aan te zetten. Om hierin inzicht te krijgen, zullen we een brede waaier aan onderzoeksmethoden inzetten zoals bevragingen bij de brede bevolking en de industrie”, aldus dr. Robbe Geysmans, socioloog bij SCK CEN. Dr. Tanja Perko vervolgt: “De grote kracht van dit project is dat het veel wetenschappers en wetenschappelijke disciplines samenbrengt, niet enkel uit de natuurwetenschappen, maar ook uit de sociale wetenschappen.”

Mogelijke risico’s

Hoe groot schatten de onderzoekers het gevaar in van deze lage dosissen stralingen uit NORM en Radon op de mens? Prof. Wouter Schroeyers, UHasselt: “Alles moet je in perspectief plaatsen. Factoren zoals roken en luchtverontreiniging zijn natuurlijk veel schadelijker, maar dat neemt niet weg dat we geen rekening moeten houden met de mogelijke schade die toegebracht kan worden door deze radionucliden. Het risico verhoogt ook, zeker omdat we zoals nu meer en meer bouwmaterialen produceren op basis van reststromen die verhoogde gehaltes van natuurlijke radioactiviteit bevatten. Een grondige kennis over de mogelijke effecten op ons lichaam wordt hierdoor steeds belangrijker. Met het prestigieuze project RadoNorm willen wij aan deze kennis bijdragen.”

Hoe communiceren over gevaren?

Op UAntwerpen zullen twee doctoraatsstudenten op het project werken, aangestuurd door de professoren Heidi Vandebosch en Peter Thijssen. “In Antwerpen zullen we vooral werken rond de manier waarop er effectief over radon gecommuniceerd kan worden. Hoe zorgen we ervoor dat de juiste informatie de juiste doelgroepen bereikt? Wat moeten we beklemtonen in de boodschappen? En hebben die ook de gewenste impact?”, legt Vandebosch uit. “Wetenschappers en specialisten hebben erg veel kennis over radon en de bijhorende gevaren, maar het grote publiek nog niet. Op een laagdrempelige manier willen we veel mensen gaan bereiken. Waarom in plaats van de typische wetenschappelijke informatie in een folder eens geen verhaallijn in een populaire soap brengen?”

“Op die manier kunnen we mensen bewust maken van de gevaren en de beschermende maatregelen, maar ook motiveren om bijvoorbeeld bijkomende informatie te gaan zoeken op het internet”, voegt Thijssen toe. ”Ook via persoonlijke gesprekken kan de boodschap verspreid worden. We zullen ons daarom niet alleen richten op individuen maar ook op hun sociale netwerk.”

 

Wat is NORM?

Natuurlijke radionucliden zijn al sinds het ontstaan van de aarde aanwezig in de aardkorst. Het gaat bijvoorbeeld over uranium-238, thorium-232 en hun respectievelijke vervalproducten. Grondstoffen die gewonnen worden uit de aarde bevatten –meestal lage- concentraties aan natuurlijke radionucliden. Wanneer deze grondstoffen gebruikt worden binnen industriële processen kunnen er nevenproducten en residuen met verhoogde concentraties ontstaan. Enkele voorbeelden hiervan zijn zogenaamde ‘slakken’, een glas- of metaalachtige reststroom die ontstaat bij het smelten van metalen, bepaalde assen die vrijkomen tijdens de verbranding van steenkool, fosforgips dat ontstaat uit de productie van kunstmest en red mud, een bijproduct van de aluminiumproductie.

Men spreekt van NORM of Natuurlijk voorkomende radioactieve materialen (in het Engels: ‘Naturally Occurring Radioactive materials’) als de activiteit van de natuurlijke radionucliden in deze bijproducten boven wettelijk bepaalde niveaus ligt. Sommige NORM-reststoffen worden hergebruikt als bouwmateriaal en nieuw ontwikkelde bouwmaterialen laten toe om meer en meer NORM-reststoffen te incorporeren. Maar het is hierbij dus van groot belang dat de radiologische impact van dit toegenomen hergebruik op de producenten en consumenten gemonitord en gecontroleerd word.

Wat is radon?

Een van de vervalproducten van uranium-238 is het radioactieve edelgas radon. Radon is, naast roken en luchtverontreiniging, wereldwijd een van de belangrijkste oorzaken van longkanker. De ondergrond vormt wereldwijd veruit de belangrijkste bron van radon, maar het gas kan ook afkomstig zijn uit NORM-houdende bouwmaterialen. Wat ook de oorsprong is van het vrijgekomen radon, het is van groot belang om de aanwezigheid van radon in huizen te monitoren en te limiteren om stralingsbescherming van de populatie te realiseren.

 

This project has received funding from the Euratom research and training programme 2014-2018 under grant agreement No 900009'