Logo UHasselt

menu

CORe - Centrum voor Overheid en Recht


Actueel

CORe - Centrum voor Overheid en Recht

Logo UHasselt Universiteit Hasselt - Knowledge in action

< OVERZICHT

Gemeentefusies: aandachtspunten bij een partnerkeuze    7 jun 2017

Gemeentefusies: aandachtspunten bij een partnerkeuze
7 jun 2017

Johan Ackaert, Sofie Hennau en Stef Keunen zijn verbonden aan de faculteit Rechten van de UHasselt en geven in een opiniestuk in De Morgen (7 juni 2017) enkele tips aan gemeenten die een geschikte fusiepartner zoeken.

  1. Niet alleen het uiterlijk primeert. Elke fusie start met de zoektocht naar een geschikte partner. Daarbij zijn het politiek draagvlak en de persoonlijke verhoudingen tussen burgemeesters een belangrijke huwelijksvoorwaarde. Een fusie leidt immers onvermijdelijk tot een afname van het aantal lokale mandatarissen. Niemand gomt graag zijn eigen betrekking weg. Daarom is een gedeelde toekomstvisie cruciaal: gezamenlijke doelstellingen en gedeelde beleidsvisies moeten de overhand halen op de persoonlijke en professionele ambities van burgemeesters en schepenen. 

  2. Bindingsangst? Fusies bieden, los van de bestaande structuren, hopen opportuniteiten om een hedendaagse organisatie vorm te geven. Daarbij moeten bestuurders bestaande structuren durven loslaten en vooral het welbevinden van de inwoners als leidraad nemen. Vrijwillig samenvoegen is thans het credo. Opgelegde fusies zijn vandaag nog uit den boze. Onze lokale bestuurders huiveren voor het idee van gearrangeerde huwelijken. Waarbij te snel uit het oog wordt verloren dat vrijwillige samenvoegingen niet immuun zijn voor politieke arrangementen. 

  3. Durf dus om buiten de politieke lijnen te kleuren. De meerderheid van de tot nu toe geplande fusies vindt plaats tussen gemeenten met eenzelfde politieke meerderheid. Binnen een beleidscontext die vrijwillige samenvoegingen aanmoedigt, lijkt dit een politiek logische keuze; soort zoekt soort. Maar dit is kortetermijndenken. Niemand kan garanderen dat meerderheden stand houden. Ter illustratie: bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 wisselden bijna vier op de tien kiezers van partij. 

  4. Geld is niet alles. De huidige financiële stimuli zijn niet heiligmakend. Hoewel de financiële bonus van €500 per inwoner als een mooi huwelijksgeschenk verleidt, mogen bestuurders zich daarop niet blind staren. Elke fusie (ook in het bedrijfsleven) veroorzaakt op korte termijn transactiekosten. De baten volgen veel later. Dit leerden we uit de fusiegolf van 1977. Op korte termijn stegen toen de uitgaven. Op langere termijn gaven de nieuw gefuseerde gemeenten gemiddeld per inwoner wel minder uit dan die gemeenten die ‘ontsnapten’ aan de fusiegolf. Nogmaals, inhoud en visie moeten primeren. 

  5. En van die inhoud en visie moet de bevolking overtuigd worden. Een draagvlak creëren onder inwoners, politieke partijen en het lokale middenveld is het meest cruciale element voor een geslaagde fusie. Inwoners zouden in de ogen van lokale bestuurders vrezen om de couleur locale te verliezen en het contact met lokale politici en ambtenaren te zien verwateren. Te vaak zijn dit loze beweringen, bedoeld om het debat te ontwijken. 

Politici moeten met sterke inhoudelijke argumenten voor de pinnen komen om hun inwoners te overtuigen van de meerwaarde van een huwelijk. Tal van kolossale uitdagingen komen op onze gemeentebesturen af. Denk onder meer aan de impact van de vergrijzing, de migratiestromen, de climate change, de plattelandsvlucht (de desertification van het platteland is niet enkel een Frans probleem) en de digitalisering van de dienstverlening. Deze vereisen financiële middelen en knowhow en roepen dus om verhoogde bestuurskracht. Fusies kunnen daartoe bijdragen. Vooruitziend besturen betekent inwoners confronteren met die realiteit.