Logo UHasselt

menu

IMOB


Onderzoek

Fietsers op busbanen: een veilig idee?

Logo UHasselt Universiteit Hasselt - Knowledge in action

FIETSERS OP BUSBANEN: EEN VEILIG IDEE?

Sharing is (s)caring. Sinds 2002 mogen fietsers en bussen dezelfde rijstrook delen. Die beleidsbeslissing was een compromis tussen de noden van de weggebruikers en de beschikbare plaats. In stedelijke gebieden ontbreekt namelijk vaak de ruimte om voor iedere weggebruiker een aparte strook aan te leggen. Hoewel de maatregel het plaatsgebrek praktisch oploste, baart het verschillende snelheidsprofiel van fietsers en bussen zorgen. Fietsers houden een trage, maar constante snelheid aan, terwijl bussen afwisselend optrekken en stoppen. IMOB bestudeerde de verkeersveiligheid van fietsers bij het ‘rijbaandelen’. Leidt het tot gevaarlijke verkeerssituaties? Is er een verschil op te merken tussen brede en smalle busbanen?

Een busbaan moet volgens Vlaamse richtlijnen minder dan 3,5m of meer dan 4,5m breed zijn
Om brede en smalle busbanen van elkaar te onderscheiden, liet het instituut zich inspireren door ontwerprichtlijnen van binnen- en buitenland. Vlaanderen schrijft voor dat de busbaan ofwel minder dan 3,5 m of meer dan 4,5 m breed moet zijn om de veiligheid van de fietser te waarborgen. Bij smalle busbanen moet de buschauffeur de rijstrook verlaten om de fietser in te halen, terwijl de buschauffeur bij brede busbanen de fietser binnen de rijstrook veilig kan inhalen. Busbanen met een breedte tussen 3,5 m en 4,5 m keurt Vlaanderen af. Zij zijn te smal om fietsers binnen de busbaan in te halen én daarbij de veilige inhaalafstand van 1m te respecteren. In het buitenland ligt de minimumbreedte – afhankelijk van andere elementen zoals de toegelaten snelheid – tussen 3,7 m en 5m.

Drie factoren wijzen op een (on)veilige situatie
De inhaalafstand tussen fiets en bus, de snelheid van de bus tijdens het inhalen en de volgtijd van de bus (wanneer hij achter de fiets rijdt) zijn factoren die iets over de verkeersveiligheid vertellen. Een volgtijd van minder dan 2s bestempelden de onderzoekers als gevaarlijk. IMOB toetste die factoren aan twee Vlaamse busbanen. De ene bevindt zich in Kortrijk en is conform de Vlaamse ontwerprichtlijnen (breedte: 3,10m). De andere busbaan ligt in Gent en voldoet niet aan de ontwerprichtlijnen (breedte: 4,20m). IMOB-onderzoekers gingen het effect van de aanwezigheid van een bus op het rijgedrag van fietsers na door dat te vergelijken met fietsers die niet door een bus gevolgd of ingehaald werden. De resultaten zijn onbetwistbaar. Busbanen met medegebruik door fietsers mogen dan wel een praktische oplossing zijn, het heeft mogelijk een negatieve invloed op de veiligheid van fietsers.

Fietsers passen hun rijgedrag aan
Uit de resultaten bleek namelijk dat fietsers door de naderende bus een ander rijgedrag vertoonden. Ze reden dichter tegen de rand van de rijbaan en pasten hun snelheid aan. Hoe en wanneer ze hun snelheid aanpasten, was afhankelijk van de situatie. Op een smallere rijbaan reden ze sneller, als ze door een bus achtervolgd werden. Op een bredere rijbaan reden ze sneller, als ze door een bus ingehaald werden. Bovendien werden er gevaarlijke volgtijden opgemeten. Meer dan de helft van de situaties waarin een bus de fietser volgde, heeft een volgtijd van minder dan 2s. Bijna een vierde van de buschauffeurs volgde de fietser op minder dan 1s.

Veiligheid smalle busbanen niet bevestigd
De hypothese van de ontwerprichtlijnen dat smalle busbanen veiliger zouden zijn dan brede busbanen, werd in dit onderzoek niet bevestigd. Het lijkt er zelfs op dat onveilige situaties (zowel inhaalbewegingen als volgsituaties) iets vaker voorkomen op smallere busbanen. Gemiddeld behoudt een buschauffeur 1,1m afstand van de fietser. De inhaalafstanden varieerden harder bij smallere busbanen en er zijn bij dat wegontwerp meer volgsituaties, maar bussen op een bredere busbaan haalden de fietsers met een hogere snelheid in. Hierdoor kan het onderzoek niet eenduidig aangeven welke breedte vanuit veiligheidsoogpunt optimaal is.

Terug naar overzicht >