Logo UHasselt

menu

SeniorenUniversiteit


Programma

SeniorenUniversiteit

Logo UHasselt Universiteit Hasselt - Knowledge in action

MEERDAAGSE CULTURELE REIS 2018

MEI-JUNI & SEPTEMBER 2018

  
Meerdaagse culturele reis: Portugal

GESCHIEDENIS VAN PORTUGAL *

De geschiedenis van Portugal is de geschiedenis van een oud Europees land, waarvan de oorsprong teruggaat tot de vroege middeleeuwen. Portugal klom op tot een wereldmacht in de tijd van de ontdekkingsreizen met het grote Portugese Rijk. Na de 15e en 16e eeuw verloor het veel van zijn rijkdom en status. De vernietiging van Lissabon door de aardbeving van 1755, de bezetting door Napoleon en de onafhankelijkheid van Brazilië in 1822 speelden daarin een grote rol. De revolutie van 1910 schafte de monarchie af. De corruptie en de grote staatsschuld leidden tot een militaire coup en een eenpartijstaat (door sommigen dictatuur genoemd), die zou duren tot 1974. Toen werden na een linkse militaire coup democratische hervormingen doorgevoerd. Het jaar daarop werden de Afrikaanse koloniën Angola en Mozambique onafhankelijk.

HET BEGIN

In de vroegste periode leefden er neanderthalers en later de homo sapiens. Vanaf 1 000 v.Chr. ontstonden aan de Atlantische kust Fenicische handelsnederzettingen. In de 8e eeuw v.Chr. vielen Keltische stammen uit Centraal-Europa het noordelijke deel binnen en mengden zich onder de lokale Iberische bevolking. Hierdoor ontstonden de Keltiberiërs. In de 4e eeuw v.Chr. werden aan de kusten kleine semipermanente nederzettingen gesticht door de Grieken en de Carthagers.

ROMEINEN EN VISIGOTEN

In 219 v.Chr. vielen de eerste Romeinse troepen het Iberisch Schiereiland binnen. Binnen 200 jaar was het hele schiereiland veroverd en werd het een deel van het Romeinse Rijk (Lusitania). De Carthagers (tegenstanders van Rome in de Punische Oorlogen) werden uit hun koloniën verdreven. Door de Europese volksverhuizingen kwamen er West-Goten naar het Iberische Schiereiland; vanaf 418 bestond daar het Rijk van de Visigoten.

HET RIJK VAN DE KALIEFEN

In 711 vielen de islamitische Moren (Berbers en Arabieren) het Iberisch Schiereiland binnen en kwam er een einde aan het Visigotische koninkrijk. Vele Gotische edelmannen vluchtten naar het noordelijke, niet veroverde Asturische hoogland. Van daar uit deden ze later herhaalde pogingen om hun land opnieuw te heroveren. Deze strijd zou door de Spaanse koningen tot in de 16 eeuw voorgezet worden en is in de geschiedenis bekend als de Reconquista.

WORDING VAN PORTUGAL

In 1095 schonk koning Alfonso VI van Castilië - als dank voor zijn hulp in de strijd tegen de Moren - het graafschap Portucale aan zijn schoonzoon Hendrik van Bourgondië. Deze voegde Portucale en Coimbra samen en ver37 klaarde Portugal in 1109 onafhankelijk. Dit gebeurde in een periode waar ten gevolge van een burgeroorlog tussen León en Castilië de aandacht van laatstgenoemde voor het Portugese grondgebied quasi onbestaande was. Hendrik overleed echter zonder zijn doel echt te hebben verwezenlijkt.

De Portugezen beschouwen de Slag van São Mamede op 24 juni 1128 als het begin van hun onafhankelijkheid. Afonso riep zichzelf uit tot Prins van Portugal en in 1139 tot Koning van Portugal. In 1143 werd Portugal officieel erkend op de conferentie van Zamora, met de prins als Dux Portucalensis. In 1179 werd Afonso I door paus Alexander III tot koning uitgeroepen.

De technologische ontwikkelingen in de navigatie samen met de grote interesse van Hendrik de Zeevaarder voor ontdekkingsreizen maakten Portugals expansie mogelijk en leidden tot grote vooruitgang in de geografische kennis.

DE ONTDEKKINGSREIZEN : GLORIE VAN HET RIJK

In de 15e en 16e eeuw overschaduwde Portugal de meeste andere landen op economisch, politiek en cultureel gebied en ontwikkelde het een uitgebreid rijk over de hele wereld. In 1484 verwierp Portugal het idee van Christoffel Columbus om India via het westen te bereiken omdat het als onmogelijk werd gezien. Hiermee begon een lange discussie die eindigde met het Verdrag van Tordesillas in 1494. Het verdrag verdeelde de (nog grotendeels niet ontdekte) wereld gelijk tussen de Spanjaarden en de Portugezen langs een noord-zuidlijn 1770 km ten westen van Kaapverdië: al het land ten oosten ervan was voor Portugal en al het land ten westen ervan voor Spanje.

PORTUGESE ONTDEKKINGEN EN EXPLORATIES

De twee miljoen Portugezen heersten over een groot rijk met miljoenen inwoners in Amerika, Afrika, het Midden-Oosten en Azië. In 1514 bereikten de Portugezen China en Japan.

Op het Aziatische vasteland werden de eerste handelsposten door Cabral in Cochin en Calicut opgezet (1501); belangrijker was de verovering van Goa (1510) en Malakka (1511) door Alfonso d’Albuquerque, de tweede onderkoning van Portugees Indië, en de bezetting van Diu (1535) door Martim Afonso de Sousa. Ten oosten van Malakka zond d’Albuquerque Duarte Fernandes als afgezant naar Siam (nu Thailand) in 1511. Hij zond twee expedities naar de Molukken (1512, 1514), die de basis legden van de Portugese overheersing in de Maleisische archipel. Fernão Pires de Andrade bezocht Kanton in 1517 en begon de handel met China, waar in 1557 de Portugezen toegestaan werd Macau te bezetten. Japan, per ongeluk door drie Portugese handelaars bereikt in 1542, trok snel grote aantallen kooplieden en missionarissen aan. In 1522 voltooide Ferdinand Magellaan - in het Portugees Fernão Magalhães - de eerste reis om de wereld. In 1580 bezette Filips II van Spanje Portugal en werd hij Filips I van Portugal. In 1640 wist Portugal zich echter met steun van Frankrijk weer los te maken van Spanje.

NEERGANG

Vanaf de laatste decennia van de 16e eeuw zag Portugal zijn glorie langzaam dalen. Hoewel officieel een autonoom land, was het een marionet van Spanje, en de Portugese kolonies werden aangevallen door de vijanden van Spanje, voornamelijk Nederland en Engeland. Ook eeuw emigreerden in de 17e vele Portugezen naar Brazilië. In 1709 verbood koning Johan V deze emigratie omdat op deze wijze Portugal een groot deel van zijn bevolking had verloren en verdere leegloop diende te worden tegengegaan. In de ochtend van 1 november 1755 werd Portugal getroffen door een zeer zware aardbeving met een geschatte kracht van 9 op de Schaal van Richter. Lissabon werd verwoest. Sebastião de Melo overleefde de ramp en begon meteen met de heropbouw van de stad. De ramp was gelukkig niet de oorzaak van epidemieën. De nieuwe benedenstad van Lissabon werd binnen een periode van een jaar al herbouwd, nu ontworpen om aardbevingen te weerstaan.

CRISES VAN DE NEGENTIENDE EEUW

In 1807 weigerde Portugal in te gaan op Napoleons eis om toe te treden tot het Continentaal stelsel (embargo tegen Engeland). Een Franse invasie onder leiding van maarschalk Junot volgde en Lissabon werd ingenomen op 1 december 1807. Twee dagen voor de invasie vertrokken 40 schepen met als passagiers de Portugese kroonprins Dom João VI en zijn volledige hofhouding van 15 000 personen richting Brazilië.

Op 1 februari 1908 werden koning Karel van Portugal en kroonprins Lodewijk Filips van Portugal tijdens een rijtoer door de straten van Lissabon doodgeschoten. Koningin Amalia van Orléans overleefde de aanslag. Koning Karel werd opgevolgd door zijn zoon Emanuel II van Portugal, die tijdens de aanslag slechts lichtgewond geraakt was. Deze zou als koning Emanuel II maar twee jaar over Portugal regeren.

DE EERSTE REPUBLIEK

Op de monarchie volgde van 1910 tot 1926 de Eerste Portugese Republiek, die gekenmerkt werd door grote politieke instabiliteit. In de 16 jaar van haar bestaan traden 9 presidenten en 45 regeringen aan.

MILITAIRE DICTATUUR EN ESTADO NOVO 

In 1926 werd de republikeinse regering door een militaire staatsgreep opzijgezet. In 1928 trad António de Oliveira Salazar aan als minister van Economie met bijzondere volmachten . Salazar oogstte in de jaren 30 met zijn economische politiek bewondering in delen van de westerse wereld die geplaagd werden door de economische depressie. Portugal bleef echter een koloniale macht en de industrialisatie bleef beperkt, terwijl de handel met de Verenigde Staten en Ierland sterk toenam.

De Anjerrevolutie van 1974 was een geweldloze linkse militaire staatsgreep tegen de in verval geraakte Estado Novo en onder leiding van Caetano doorgevoerd met de hulp van progressieve krachten uit West-Europa en communistische diensten uit het Oostblok. De Derde Republiek werd geïnstalleerd. Brede hervormingen vonden plaats. Met de onafhankelijkheid van de koloniën in 1975–76 eindigde het 560 jaar oude Portugese Rijk. Hierna kwamen vele Portugezen terug uit de koloniën. Een economische opleving was het resultaat van de herstelde banden met Frankrijk en de Europese Unie. In 1986 werd Portugal lid van de EU en in 1999 sloot het zich aan bij de euro. 

* Zie de gelijknamige internetsite, die met zgn. hyperlinks veel bijkomende informatie laat openen.

Reisschema

Dag 1: Brussel - Lissabon - Belém

Belém is een historische wijk in Lissabon, gelegen aan de rivier de Taag. Dit voormalige vissersdorp is vooral bekend vanwege de vele Portugese zeevaarders die hier hun ontdekkingsreizen begonnen. Belém staat dan ook vol met monumenten die verwijzen naar de ontdekkingsreizen in de Gouden Eeuw en die inmiddels tot cultureel erfgoed bevorderd zijn. Naast deze monumenten is er echter nog veel meer te beleven in deze mooie wijk. Kijk mee wat je zeker niet mag overslaan bij een bezoek aan Belém.

De Torre de Belém : Het oudste bouwwerk in Belém is de iconische Torre De Belém uit 1515. Door veel inwoners wordt die gezien als het belangrijkste en bekendste gebouw van Portugal, onder andere vanwege de vele belangrijke ontdekkingsreizen die vanuit deze toren zijn vertrokken. Vroeger stond deze toren nog midden in de rivier de Taag en werd hij voornamelijk als fort gebruikt. Inmiddels is de monding van de rivier wat verschoven, waardoor de Torre de Belém vanaf de kade gemakkelijk te bereiken is. Eenmaal binnen is het de moeite waard om helemaal naar boven te klimmen, vanwege het prachtige uitzicht over Lissabon. Ook de verschillende kamers in de toren zijn de moeite waard.

Padrão dos Descobrimentos : Het indrukwekkende Padrão dos Descobrimentos is in 1960 gebouwd als monument voor de belangrijkste Portugese zeevaarders. Verschillende Portugese helden hier een standbeeld, sommige wel tot 9 meter hoog. Met een lift kom je bovenop dit 52 meter hoge gebouw, vanwaar je een prachtig uitzicht hebt op de nabijgelegen haven. Ook wordt hier door middel van een wereldkaart aangegeven welke Portugese ontdekkingen zijn gedaan en welke gebieden in bezit zijn geweest van de Portugezen.

Mosteiro dos Jerónimos : Een van de indrukwekkendste bouwwerken in Belém is het Mosteiro dos Jerónimos. Het is gebouwd ter herinnering van de reizen van Vasco da Gama en om de maagd Maria te bedanken voor het succes van deze ontdekkingsreizen. In 1983 is het erkend als Unesco werelderfgoed. Het hele klooster is rijkelijk versierd en met veel oog voor detail gebouwd. Het geeft een goed beeld van de macht en rijkdom van Portugal in de Gouden Eeuw. Neem ook zeker een kijkje binnenin het klooster. Met name de binnenplaats is erg indrukwekkend.

Dag 2: Lissabon

‘De witte stad’ is de romantische naam die Lissabon in vele boeken krijgt toe41 gedicht. De hoofdstad verheft zich boven de noordelijke oever van de Taag en strekt zich uit over zeven heuvels. Je vindt er schilderachtige, bochtige en smalle straatjes, maar ook brede winkelavenues, pleinen en fonteinen. Het opvallendste bouwwerk in de Baixa is de Elevador de Santa Justa, ook wel Elevador do Carmo. Deze in neogotische stijl ontworpen, metalen lift verbindt de benedenstad met de bovenstad; een hoogteverschil van 32 meter. Bovenop de lift is er een terras, vanwaar je een indrukwekkend uitzicht hebt over Lissabon. Hoog verheven boven Lissabon ligt het Castelo de São Jorge (Kasteel van Sint-Joris). De oorsprong van dit bouwwerk gaat terug tot in de IJzertijd. De getande muur met zijn tien torens springt het meest in het oog. De binnenplaats van de ruïne heeft een rustig, schaduwrijk parkje met een paar kletterende fonteinen. Het uitzicht over de stad is de klim naar het kasteel meer dan waard.

De oudste wijk van Lissabon, Alfama, is een labyrint van smalle, bochtige straatjes, poorten en trappen. Kleurige gevels met bont, wapperend wasgoed en vele bloempotten maken de wijk tot een idyllisch geheel. Tijdens het middaguur zijn de straatjes doordrongen met geuren van verse knoflook en gebakken vis. Na het vallen van de avond kun je in de cafés luisteren naar weemoedige fadomuziek.

Dag 3: Lissabon - Sintra - Lissabon

Quinta da Regaleira

Quinta da Regaleira is een paleis gebouwd rond 1890 in neo-manuelstijl. Dit luxepaleis was vroeger een buitenverblijf van een rijke miljonair en is momenteel ook toegankelijk voor bezoekers. De prachtige gebouwen zijn omgeven door een schitterende romantische tuin. In de zomer is het er heerlijk koel en kunt u er heel goed toeven. Door de fraaie en unieke accenten heerst er een sprookjesachtige sfeer.

Castelo dos Mouros

Dit Moorse kasteel dateert uit de 8e eeuw, ligt helemaal boven op de top van de Serra en is volledig ommuurd. Vanaf het kasteel heeft u zeker op een heldere dag een prachtig panorama van oude stad. Het paleis werd in 1147 overgenomen door koning Afonso Henriques. Tegenwoordig kunt u nog steeds accenten uit de Moorse tijd bekijken, zoals het waterreservoir.

Museu do Brinquedo

Het kleine museum Museu do Brinquedo heeft een grote internationale collectie van ouderwets speelgoed, dat leuk is om te bezoeken als het weer wat slechter is

Dag 4 : Obidos - Alcobaça - Batalha

Het middeleeuwse stadje Óbidos is een van de meest pittoreske en best bewaarde vestigingsstadjes van Portugal. Óbidos ligt voldoende dicht bij de hoofdstad, boven op een berg vlak bij de Atlantische kust en was ooit van strategisch belang voor de verdediging van het grondgebied. Het werd al bevolkt voordat de Romeinen het Iberisch Schiereiland innamen en kende een nog grotere bloei vanaf het moment dat het werd uitgekozen door de koninklijke familie. Toen koning Dionysius - in het Portugees Dom Dinis - het stadje in de 13e eeuw aan zijn vrouw Isabel van Aragón / Elisabeth van Portugal – schonk, werd Óbidos de stad van de koninginnen van Portugal, die verschillende dynastieën lang het stadje hebben verfraaid en verrijkt. Dit is ook een van de belangrijkste redenen waarom er zoveel kerken zijn in dit kleine stadje.

Binnen de stadsmuren staat een goed bewaard kasteel in een labyrint van smalle straatjes en charmante witte huisjes. Tussen de portieken in Manuelijnse stijl, de met bloemen versierde ramen en de kleine pleintjes, vindt u verschillende bezienswaardigheden, goede voorbeelden van de religieuze en civiele architectuur uit de gouden tijden van het stadje.

Het Klooster van Alcobaça is een cisterciënzer klooster uit de 12e eeuw. De volledige naam van het klooster is Santa Maria de Alcobaça. Alcobaça is een kleine stad circa 100 kilometer ten noorden van Lissabon aan de samenvloeiing van de Alcoa en de Baça. De geschiedenis van het klooster is nauw verbonden met het Portugese koningshuis en de strijd om de Moren terug te drijven. Koning Alfons I beloofde de grond waarop het klooster gebouwd is aan de heilige Bernard als de verovering van Santarém op de Moren zou lukken. Zo geschiedde in 1147, en in 1178 begonnen de cisterciënzers met de bouw van dit klooster, tegelijkertijd met dat in Clairvaux. Kerk en klooster zijn de eerste gotische gebouwen in Portugal. Omwille van hun omvang, de zuiverheid van de architectuur, de mooie materialen en de zorg waarmee ze gebouwd werden, is dit meesterwerk van cisterciënzer gotiek sinds 1989 erkend als Werelderfgoed door de UNESCO. Daarnaast werd het in 2007 uitgeroepen tot een van de zeven wonderen van Portugal. Het bouwpatroon van de abdij is dit van de modelabdij van Clairvaux. Aan de hoofdingang van de kerk werden later twee baroktorens toegevoegd. Het portaal en het roosvenster erboven zijn nog origineel. Het 106 meter lange schip maakt indruk door de strenge soberheid en het overvloedige licht van de cisterciënzer architectuur. In de dwarsbeuk vallen twee monumentale graftombes op. De twee graftombes zijn die van Peter I van Portugal en van zijn minnares en postuum wettelijk verklaarde echtgenote Inês de Castro. Peter’s vader, koning Alfons IV van Portugal, had de minnares vermoord. Toen Peter na de dood van zijn vader in 1361 de troon beklom liet hij haar opgraven en in de abdijkerk in een tombe plaatsen. Zelf werd hij later in de andere tombe begraven. De twee geliefden liggen er naar elkaar gekeerd opdat ze op de dag van de verrijzenis elkaar in de ogen zouden kijken.

Voor de bouw van het Klooster van Batalha (Portugees: Mosteiro de Santa Maria da Vitória of Mosteiro da Batalha) gaf koning Johan I in 1386 de opdracht, nadat de Portugezen het jaar daarvoor de Castilianen hadden overwonnen tijdens de slag bij Aljubarrota (batalha betekent “slag” – cfr Fr. bataille ). Het klooster is officieel vernoemd naar de Heilige Maagd Maria vanwege deze overwinning (in het Portugees vitória). De constructie van het dominicaanse klooster duurde anderhalve eeuw, onder de heerschappij van zeven verschillende koningen, tot ongeveer 1517, tijdens de regeerperiode van koning Emanuel I. Al vanaf 1388 woonde er een aantal Dominicanen in het klooster. Het gebouw is één groot kunstwerk en bevat veel elementen van de Portugese laatgotische stijl, de manuelstijl. Sinds 1983 staat het Klooster van Batalha op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Het is sinds 1910 een nationaal monument. Daarnaast werd het in 2007 in Portugal uitgeroepen tot een van de zeven wonderen van Portugal.

Dag 5 : Coimbra - Porto

Universiteit van Coimbra
De ‘Universidade de Coimbra’ is zeer belangrijk voor de stad Coimbra. Naast de positie als oudste universiteit van Europa en dus ook van Portugal heeft ze haar faam vooral te danken aan de hoogstaande kwaliteit en diversiteit van wetenschap en kundigheid. De universiteit heeft naast de vijf campussen ook nog een enorme (oude) bibliotheek, botanische tuin, theater, musea, bioscoop en heel veel prachtige oude gebouwen die samen de universiteit van Coimbra vormen. Niet voor niets is het historische deel onlangs toegevoegd aan de lijst van de Unesco.

Dag 6 : Porto - Duoro

De in het noorden van Portugal gelegen stad Porto (in het Portugees ook Oporto - “de haven”) is na Lissabon de tweede stad van het land. De hele agglomeratie heeft ongeveer twee miljoen inwoners. Porto ligt aan rivier de Douro, met ten zuiden daarvan de stad Vila Nova de Gaia. De wereldberoemde portwijnen komen uit Vila Nova de Gaia en niet zoals algemeen verondersteld uit de stad Porto zelf. Dé manier om port te proeven is een terrasjesbezoek aan de oevers van de Douro. Sinds Porto in 2001 culturele hoofdstad van Europa was, is de belangstelling van toeristen van buiten Portugal gevoelig toegenomen.

Ribeira (oude centrum)

De oudste wijk van Porto is Ribeira, gelegen aan de rivier de Douro - ribeira betekent “rivieroever”. Hier in de haven meren veel portboten aan die op en neer varen van en naar Vila Nova de Gaia. De gevels van de huizen aan de kade leveren een mooi plaatje op. De smalle straten, steegjes en lokale markten geven je het gevoel dat de tijd hier heeft stilgestaan.

Torre dos Clérigos

De bekende toren van Porto is de Torre dos Clérigos. De toren hoort bij Igreja dos Clérgos kerk. Omdat de belangrijke toren vanuit heel Porto is te zien, staat hij symbool voor deze stad. Vanaf 1754 tot 1763 is er gewerkt om deze 76 meter hoge toren te bouwen zoals hij nu is. De kerk en toren zijn in barokke stijl gebouwd. Na een klim van zo’n 225 treden word je beloond met een spectaculair uitzicht over de stad Porto.

Maria Pia-brug

Inmiddels is de Maria Pia-brug tussen Porto en Vila Nova de Gaia niet meer in gebruik. De spoorbrug, vernoemd naar de Portugese koningin Maria Pia, is vroeger vooral gebruikt om portwijn per trein te vervoeren. Het was tevens het eerste ontwerp van Gustav Eiffel. Sinds 1991 is de brug vervangen door de São João brug. Met een boottocht zijn de bruggen nog beter te bewonderen. Het uitzicht op Porto is vanaf het water schitterend.

Dag 7: Porto – Braga – Guimaraes – Porto

Tijdens een bezoek aan Braga zijn er talrijke mooie kerken te bezichtigen. De Bom Jesus do Monte is daarvan de meest indrukwekkende, dankzij het mooie uitzicht, de trap Via Sacra en de achterliggende bossen. Ook de kathedraal van Braga met het Museu de Arte Sacra aan het plein Rossio da Sé is zeker een bezoek waard.

Wandel door het oude stadscentrum van Guimaraes

Guimarães was de eerste hoofdstad van Portugal, rond 1128, maar moest de fakkel doorgeven aan Porto en later aan Lissabon. Toch heeft de stad een plaats gekregen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, dankzij het prachtige historische stadscentrum. Van dit stadscentrum is de meest indrukwekkende straat de Rua de Santa Maria. In deze gehele straat vind je oude huizen die zijn versierd met beelden.

Dag 8 : vrije tijd en terugvlucht Porto – Brussel