Gezondheidspromotie en beweging
Hartaandoeningen
Een multicenter, geblindeerd, gerandomiseerd, 12 maanden durend onderzoek met parallelle groepen om de klinische en kosteneffectiviteit van een nieuwe hybride inspanningsinterventie te vergelijken met de gebruikelijke zorg: het PRIORITY-project (FWO-TBM |T004420N)
Het huidige onderzoeksvoorstel heeft tot doel een hybride inspanningsinterventie in te zetten bij 450 patiënten in de drie stadia van hartfalen (HF) (d.w.z. stadium A, B en C) representatief (met betrekking tot stadium, leeftijd, geslacht, sociaal-economische achtergrond) voor de Vlaamse bevolking, en de klinische effectiviteit ervan door middel van een eenjarige gerandomiseerde gecontroleerde multicenterstudie te valideren.
We voeren een groot gerandomiseerd, gecontroleerd multicenter inspanningsonderzoek uit waarin het aantal patiënten wordt vergeleken met een klinisch relevante verbetering van de maximale zuurstofopname na op de persoon afgestemde hybride oefentherapie (d.w.z. een combinatie van begeleide met thuistrainingssessies) of gebruikelijke zorg bij patiënten met HF podium A/B/C.
We veronderstellen ook dat gepersonaliseerde oefentherapie, geleverd volgens onze hybride inspanningsinterventie, een groter deel van de patiënten ertoe zal aanzetten om op lange termijn een actieve levensstijl aan te nemen en te behouden. Ten slotte zal PRIORITY, gebruikmakend van een machine learning-benadering, modellen ontwikkelen die patiënten kunnen identificeren die meer geneigd zijn om 1) oefentherapie te volgen en 2) gunstig te reageren op de PRIORITY-oefeninterventie om een meer gepersonaliseerde interventiestrategie en oefenprogramma mogelijk te maken om de therapeutische effectiviteit ervan te maximaliseren.
Dominique Hansen
Kenneth Verboven
COPD
COPD en longkanker zijn ziekten met een hoge mortaliteit. 5% van alle sterfgevallen wereldwijd wordt veroorzaakt door COPD en longkanker is de belangrijkste doodsoorzaak door kanker. Beide ziekten worden gekenmerkt door extrapulmonale gevolgen. Spierzwakte, verminderde inspanningstolerantie, lichamelijke inactiviteit en een afname van de kwaliteit van leven wordt gezien bij patiënten met COPD en longkanker. Het doel van dit onderzoek – in samenwerking met ZOL Genk - is om meer inzicht te geven in deze uitkomsten.
In de eerste studie zullen we stabiele COPD-patiënten vergelijken met patiënten tijdens een acute exacerbatie (AE). Patiënten met een AE worden ook prospectief gevolgd tijdens en één maand na ziekenhuisopname. Doelen zijn: (1) het onderzoeken van de prognostische waarde van de beoordeling van lichamelijk functioneren tijdens AE in termen van ziekenhuisopname en mortaliteit en (2) het onderzoeken van de invloed van AE op lichamelijk functioneren en symptomen.
In de tweede studie zullen we patiënten includeren met een primaire diagnose van NSCLC die een behandeling zullen ondergaan. Voor, tijdens en na de behandeling vinden er testen plaats. De doelstellingen van het onderzoek zijn: (1) lichamelijk functioneren vóór aanvang van de behandeling bij longkankerpatiënten onderzoeken in vergelijking met gezonde controles, (2) veranderingen in lichamelijk functioneren en symptomen in de loop van de behandeling bij longkankerpatiënten onderzoeken en (3) de relatie tussen fysieke toestand na behandeling voor longkanker en comorbiditeit, ziekenhuisopnames en sterfte.
Evaluaties in beide onderzoeken omvatten tests om fysiek functioneren te meten (functionele inspanningscapaciteit, spierkracht, balans, fysieke activiteit) en vragenlijsten om symptomen te meten.
Chris Burtin
Kanker
Patiënten die behandeld zijn voor longkanker hebben soms een gedaalde fysieke fitheid en gedaalde dagelijkse fysieke activiteit. Fysieke training (voor fysieke fitheid) en beweegcoaching (voor fysieke activiteit) zijn wetenschappelijk onderbouwde strategieën om deze problemen aan te pakken bij verschillende vormen van kanker en chronische aandoeningen (bv. patiënten met chronisch longlijden).
Het is belangrijk om deze bestaande strategieën 1) aan te passen aan de specifieke noden van patiënten met longkanker; 2) aan te tonen dat ze haalbaar en effectief zijn bij deze patiëntengroep; en 3) na te gaan in welke mate ze ook de levenskwaliteit en symptomen positief kunnen beïnvloeden.
In deze studie zullen we – in samenwerking met de Universiteit Gent en het Jessa Ziekenhuis Hasselt - 126 patiënten met NSCLC die 3 tot 9 maanden geleden een longoperatie ondergingen via toeval verdelen over drie groepen: één groep die beweegcoaching krijgt (gericht op de thuissituatie), één groep die driemaal per week inspanningstraining zal volgen in het ziekenhuis onder begeleiding en één groep die de standaard medische opvolging krijgt (net zoals de andere twee groepen).
Er wordt onderzocht in hoeverre deze interventies een positieve invloed hebben op fysieke fitheid, fysieke activiteit, levenskwaliteit en ervaren symptomen, zowel op kortere (na 12 weken interventie) als op langere termijn (12 weken na het beëindigen van de interventie). Inbreng van ervaringsdeskundigen (patiënten) is in deze studie cruciaal, zowel bij het op voorhand finetunen van de beweegcoaching interventie (tijdens een voorafgaande pilootstudie) als het achteraf inschatten van de haalbaarheid.
Chris Burtin
Type 2 diabetes & obesitas
Preventie van hartfalen bij type 2 diabetes door trainingsinterventie: de PROTECTION-studie (FWO - G095221N)
Het optimaliseren van de cardiometabole gezondheid van pre-adolescente kinderen door middel van fysieke activiteit op school: het Health and Academic Performance with Happy Children (HAPCH) project (Erasmus+ KA2)
SAINT-studie: Preventie van dementie bij type 2 diabetes door trainingsinterventie.
Patiënten met diabetes type 2 lopen een aanzienlijk verhoogd risico op cognitieve achteruitgang en dementie, waarbij structurele en metabole veranderingen in de hersenen een rol spelen. Het doel van dit project is om de impact van verschillende intensiteiten van bewegingstherapie hierop te onderzoeken.
In totaal worden 75 patiënten met diabetes type 2 (30 tot 75 jaar) geïncludeerd. Zij worden willekeurig ingedeeld in drie groepen: een groep die traint op hoge intensiteit (HIIT), een groep die traint op matige intensiteit (MCT), en een controlegroep. De trainingen vinden plaats op REVAL onder supervisie, drie keer per week gedurende een periode van zes maanden.
De primaire uitkomsten van het onderzoek zijn de effecten van oefentherapie op het neurometabool profiel en hersenperfusie (gemeten met MRI) en cognitieve functies.
Secundaire uitkomsten omvatten neurodegeneratieve biomarkers, cardiorespiratoire fitheid, perifeer metabolisme en hersenvolume.
Dominique Hansen
Koen Cuypers
Kenneth Verboven
Revalidatie bij lage rugpijn
Directe toegang tot kinesitherapie voor acute lage rugpijn in België (The Direct-Physio Trial)
Lage rugpijn (LRP) is wereldwijd dé nummer één oorzaak van beperking. Toenemend ziekteverzuim en hoge medische kosten maken dat optimalisatie van het zorgpad noodzakelijk is. Vroegtijdige of directe toegang tot kinesitherapie heeft al geleid tot een betere klinische uitkomst, verminderd gebruik van de gezondheidszorg en lagere kosten, en is ook reeds geïmplementeerd in andere Europese landen (bv. Nederland, het Verenigd Koninkrijk).
Ondanks deze positieve uitkomsten, is directe toegang tot kinesitherapie nog nooit in België bestudeerd. Het doel van deze studie is daarom om de toegevoegde waarde van directe toegang tot kinesitherapie in termen van pijn, beperking en kosteneffectiviteit bij acute LRP te onderzoeken in vergelijking met het gebruikelijke zorgpad met verwijzing door een huisarts. In deze studie zullen 600 volwassenen acute LRP, met een duur > 24 uur en < 6 weken, gerekruteerd worden en willekeurig toegewezen worden aan hetzij het gebruikelijke zorgtraject met verwijzing door de huisarts of het experimentele traject met directe toegang tot kinesitherapie. Primaire uitkomsten zijn pijnintensiteit, -locatie, en beperking.
Secundair zal een kosteneffectiviteitsanalyse uitgevoerd worden om de kosten van acute LRP en de behandeling ervan voor zowel de patiënt als de maatschappij in kaart te brengen. Secundaire uitkomsten zijn overtuigingen en cognities met betrekking tot LRP, levenskwaliteit, arbeidsongeschiktheid, aantal opflakkeringen en het algemene therapie-effect. Alle uitkomsten worden geëvalueerd bij aanvang, aan het einde van de interventie, en 3 maanden, 1 jaar en 2 jaar na inclusie.
De resultaten van deze studie zullen gebruikt worden om het zorgpad voor acute LRP in België te optimaliseren. De studie werd goedgekeurd door het Medisch Ethisch Comité van UHasselt (ID number CME2021/066). Dit onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met AXXON, KU Leuven, UAntwerpen en UCLouvain, en wordt gefinancierd door RIZIV-INAMI.
Lotte Janssens
Annick Timmermans
Stresspreventie
Dit onderzoek focust op preventieve, natuurgebaseerde en technologie-ondersteunde screening en interventies rond stress (op het werk) en bevordering van mentaal welzijn.
Key words: stress; burnout; prevention; nature-based intervention; wearables; digital health
Projectvoorbeelden:
- Herbronnen in de natuur bij dreigende burn-out: multidisciplinair natuurgebaseerd preventieprogramma
Met dit project willen we preventief ingrijpen in de ontwikkeling van burn-out door vroegtijdig stressgerelateerde klachten te detecteren en aan te pakken.
Specifiek willen we kijken naar de impact van evidence-based multidisciplinaire interventies én van herbronning in de natuur op stressgerelateerde klachten, en willen we de preventieve invloed van deze interventies op de ontwikkeling van een burn-out onderzoeken.
- Rol in het Interreg Blue Zone-project
De HRP (Onderzoeksgroep Gezondheids- en Revalidatiepsychologie) richt zich op innovatief, persoonsgericht, interdisciplinair en technologieondersteund wetenschappelijk onderzoek met betrekking tot de detectie, preventie en revalidatie van stressgerelateerde en/of aanhoudende somatische symptomen bij individuen gedurende de hele levensduur, door het uitvoeren van zowel experimenteel (laboratoriumonderzoek) als klinisch toegepast (translationeel) onderzoek, met de nadruk op patiëntstudies.
Onze onderzoeksfocus ligt op: stressgerelateerde stoornissen (waaronder burn-out); hyperventilatie; functionele syndromen; chronische pijn en vermoeidheid; stressfysiologie; symptoomperceptie; neurale mechanismen; cognitieve gedragstherapie; biofeedback; respiratoire psychofysiologie; en gezondheidspsychologie.
Katleen Bogaerts
Beroerte
Het effect van een intensief oefenprogramma op activiteitsbeperkingen in het acute stadium van een beroerte te Benin.
Doel: het ontwikkelen van een intensief oefenprogramma voor het acute stadium van een beroerte in Benin en het evalueren van de effecten van dit programma op activiteitsbeperkingen Methodologie: Dit doctoraatsproject omvat vier studies. (1) De eerste studie is een systematische review en meta-analyse van de methodologie en effecten van lichaamsbeweging in de eerste twee weken na een beroerte. Het is beperkt tot RCT's die in de Engelse of Franse taal worden gepubliceerd zonder tijdslimiet. (2) De tweede studie is een longitudinale studie naar de huidige revalidatiepraktijk in Benin en het natuurlijk herstel na een beroerte. Deelnemers aan de studie worden gerekruteerd in 5 revalidatiecentra.
Naast de beoordeling door patiënten, bevat het protocol een overzicht van gevoerde praktijken door clinici. (3) De derde studie zal een pilootstudie zijn naar de haalbaarheid en effectiviteit van een intensief revalidatieoefenprogramma in het acute stadium van een beroerte in Benin. De experimentele interventie bestaat uit twee intensieve revalidatiesessies van 60 minuten per dag, 5 dagen per week, gedurende 4 weken (in totaal 40 uur). (4) Het laatste onderzoek zal een longitudinaal enkelblind, gerandomiseerd, gecontroleerd
onderzoek zijn naar de effectiviteit van een intensief oefenprogramma in de acute fase van een beroerte op klinische uitkomst en veranderingen in BDNF in het bloed. De experimentele interventie zal worden ontworpen op basis van de resultaten van de pilotstudie en de literatuurstudie, terwijl de controle-interventie een conventionele fysiotherapie zal zijn.
Effectiviteit van gemeenschapsgerichte fysieke training voor mensen met een beroerte in Benin
Deze studie beoogt het ontwikkelen van een op de gemeenschap gebaseerd lichamelijk activiteitenprogramma voor overlevenden van een beroerte in Benin en het evalueren van de effecten ervan op stoornissen, activiteitsbeperkingen, beperkingen in deelname en kwaliteit van leven.
Dit doctoraatsproject omvat vier studies: (1) een systematische review en meta-analyse van een inhoud en effectiviteit van gemeenschapsgerichte revalidatie op de kwaliteit van leven bij overlevenden van een beroerte, (2) een transversale studie naar de deelname aan fysieke activiteit bij overlevenden van een beroerte in de gemeenschap in Benin: synergie tussen motivatie en moderne technologieën, (3) een pilotstudie naar de haalbaarheid en effecten van een 12 weken durend gemeenschapsprogramma met de WalkWithMe-applicatie op loopprestaties en kwaliteit van leven bij overlevenden van een beroerte in Benin en (4) een longitudinale, enkelblinde, gerandomiseerde, gecontroleerde studie naar de effectiviteit van een WalkWithMe app-programmagroep en een community-based fysieke activiteitsgroep bij het functioneren van patiënten met een beroerte.
Peter Feys
Dominique Hansen
De impact van voedingsinterventies in combinatie met beweging bij ondervoede kinderen
Ondervoeding tijdens de kindertijd heeft verstrekkende gevolgen voor het functioneren, waaronder een zwakkere motorische vaardigheidsgerelateerde fitheid. Hoewel eerder onderzoek heeft aangetoond dat voedingsinterventies effectief zijn voor het verbeteren van de voedingsstatus, is er tot op heden weinig bekend over de effectiviteit van deze interventies op andere functioneringsgebieden. Daarnaast blijft onduidelijk wat de toegevoegde waarde is van motorische vaardigheidstraining op zowel de voedingsstatus als op andere functioneringsniveaus.
Het stimuleren van beweging binnen deze doelgroep vormt het centrale doel van deze onderzoekslijn. Deze onderzoeken vinden plaats binnen het kader van ontwikkelingssamenwerking met Jimma University (Ethiopië) en richten zich op kleuters, schoolgaande kinderen en adolescenten.
Evi Verbecque
Kenneth Verboven
Healthy Ageing
Het begrijpen van individuele kracht-snelheidsprofielen van de spieren in de onderste ledematen om leeftijdsgerelateerde dalingen in functionele capaciteit tegen te gaan. (FWO – 1148025N)
Daarom zal WP1 de leeftijdsgebonden veranderingen in afnames van power, kracht, en snelheid bestuderen, evenals de correlatie tussen deze veranderingen en (toekomstige) functionele vaardigheden. Deze analyses zullen de diversiteit in de F-v profielen onder ouderen verduidelijken en de noodzaak van geïndividualiseerde oefenprogramma’s benadrukken. WP2 zal vervolgens de effectiviteit van deze gepersonaliseerde aanpak testen door een nieuwe trainingsmethode, afgestemd op het F-v profiel van het individu, te vergelijken met de traditionele, generieke trainingsmethode. Als geheel zal dit onderzoek cruciale stappen zetten om leeftijdsgebonden achteruitgang in functionaliteit beter te begrijpen en aan te pakken.
Acute en lange-termijn effecten van powertraining met verschillende vermoeidheidsniveaus bij thuiswonende ouderen.
De wereldwijde toename van de oudere populatie heeft de bevordering van gezond ouder worden tot een mondiale prioriteit gemaakt. Het ontwikkelen van effectieve strategieën om een hoog niveau van functioneren bij ouderen te behouden, is van cruciaal belang. Een belangrijke voorspeller van leeftijdsgerelateerde achteruitgang in fysieke capaciteit is een verminderde spierkracht en -power in de onderste ledematen. Om de afname van spierkracht en -power tegen te gaan, wijst huidig bewijs op weerstandstraining als primaire therapeutische strategie. Recente richtlijnen stellen dat een goed ontworpen weerstandstrainingsprogramma voor ouderen explosieve weerstandsoefeningen (ook wel ‘power’-oefeningen genoemd) moet bevatten. Er bestaan echter zeer beperkte gegevens over de optimale trainingsdosis om spierpower effectief te verbeteren. In het algemeen wordt aanbevolen om herhalingen tot spierfalen te vermijden, zodat ongewenst snelheidsverlies en vermoeidheid worden voorkomen.
Tot op heden heeft geen enkele studie de acute en langdurige effecten onderzocht van verschillende vooraf bepaalde vermoeidheidsniveaus, gemonitord via gestandaardiseerde intra-set snelheidsverliesdrempels (velocity loss thresholds, VLT’s), binnen krachttraining bij ouderen. In welke mate vermoeidheid wordt geïnduceerd door verschillende VLT’s en hoe dit het herstel beïnvloedt, dient nog onderzocht te worden bij ouderen. Initiële dalingen in prestatie-indicatoren kunnen tijdelijk het vermogen om functionele taken uit te voeren compromitteren en het valrisico na inspanning verhogen. Daarnaast moeten markers van inspanningsgeïnduceerde spierschade en subjectieve gevoelens van vermoeidheid en spierpijn in aanmerking worden genomen om de geschiktheid van trainingsprikkels voor ongetrainde ouderen te bepalen. Een belangrijk aspect om rekening mee te houden, is dat er bij jongvolwassenen geslachtsverschillen in vermoeibaarheid bestaan, wat erop wijst dat de geïnduceerde vermoeidheid en de optimale trainingsdosis tussen mannen en vrouwen kunnen verschillen. Dit project zal daarom (1) de acute mechanische, neuromusculaire, fysiologische en perceptuele responsen en (2) de langetermijneffecten van krachttraining bij verschillende snelheidsverliesdrempels onderzoeken bij oudere mannen en vrouwen. De resultaten van dit project zullen de dosis-responsrelatie voor verschillende ‘dosissen’ van oefening blootleggen, waardoor kan worden toegewerkt naar meer geoptimaliseerde trainingsregimes om leeftijdsgerelateerde achteruitgang in spierpower van de onderste ledematen tegen te gaan.
Ontwikkeling en implementatie van krachttrainingsprogramma’s bij ouderen via het gebruik van outdoor beweegbanken van Ipitup vzw.
Om gezond ouder worden en zelfstandig leven te bevorderen, raadt de Wereldgezondheidsorganisatie ouderen aan om minstens tweemaal per week aan weerstandstraining deel te nemen. Slechts een minderheid van de oudere populatie volgt deze richtlijnen, wat de dringende noodzaak benadrukt om uitgebreide strategieën te ontwikkelen voor de implementatie van weerstandstrainingsprogramma’s in de gemeenschap. Dit doctoraatsonderzoek zal worden uitgevoerd in nauwe samenwerking met IPitup vzw, die outdoor beweegbanken (hardware) en een bijbehorende smartphoneapplicatie met oefeninstructies en trainingsprogramma’s (software) ontwikkelde als een laagdrempelige en kostenefficiënte modaliteit voor weerstandstraining in de algemene bevolking. Het doel is om voort te bouwen op deze bestaande structuren en gezamenlijk een geoptimaliseerd, progressief weerstandstrainingsprogramma te ontwikkelen voor zelfstandig wonende ouderen, dat in kleine groepen kan worden uitgevoerd zonder noodzaak van gespecialiseerde trainers. De haalbaarheid van het programma, de effectiviteit om spierkracht en -vermogen te verbeteren, en het implementatiepotentieel zullen worden geëvalueerd in een gerandomiseerde gecontroleerde studie.
Evelien Van Roie
Female Lacrosse Injury Project
Het Female Lacrosse Injury Project (joint PhD UHasselt-VUB) onderzoekt sportblessures, revalidatietrajecten en prestatiemonitoring bij elite vrouwelijke lacrosse-atleten in België en Europa. Hoewel lacrosse één van de snelst groeiende sporten in Europa is, blijft wetenschappelijk onderzoek naar blessure-epidemiologie en sportmedische begeleiding bij vrouwelijke atleten beperkt, zeker binnen de Europese en niet-professionele context.
Binnen dit project wordt gefocust op het identificeren van de meest voorkomende blessures en hun impact bij elite vrouwelijke lacrosse-speelsters. Hierbij wordt expliciet rekening gehouden met de Belgische context, waarin atleten vaak hoge trainingsbelasting combineren met werk of studies. Verder beoogt het project de ontwikkeling en validatie van een betrouwbaar prestatiemonitoringsinstrument voor gezonde elite vrouwelijke lacrosse-atleten. Dit instrument maakt een systematische opvolging van fysieke prestaties en gezondheidsparameters mogelijk op individueel en groepsniveau en wordt ingezet om verbanden met blessurerisico te onderzoeken. Daarnaast brengt het project de huidige revalidatie- en nazorgpraktijken bij
veelvoorkomende lacrosseblessures in kaart, met als doel hersteltrajecten beter te begrijpen en mogelijkheden te identificeren om de revalidatie te verbeteren.