Nieuwe woontest helpt ouderen nadenken over waar en hoe ze later willen wonen
Onze samenleving vergrijst, maar ook de groep ouderen zelf wordt steeds diverser. Toch weerspiegelt de woningmarkt die diversiteit nauwelijks en blijft de individuele woning de norm. In het SBO-onderzoeksproject HOUSE onderzochten UHasselt, VUB en Hogeschool PXL vier jaar lang hoe (toekomstige) ouderen hun woonomgeving ervaren en wat hen gelukkig maakt op de plek waar ze wonen. Op basis van dat onderzoek lanceert het team nu een bevraging die ouderen helpt om hun eigen woonnoden en -wensen in kaart te brengen.
Centraal binnen het HOUSE-project staat het idee ‘goed ouder worden op de juiste plek’. Dus niet alleen zo lang mogelijk thuis blijven wonen, maar wonen op een plek die het beste aansluit bij de noden, voorkeuren en levenssituatie van de oudere. Dat is nu vaak niet het geval. Uit eerder onderzoek blijkt dat meer dan 90% van de ouderen zelfstandig woont en dat zo lang mogelijk wil blijven doen. Toch leeft 40% in een onaangepaste woning.
Individuele woning is de norm
“Onze oudere bevolking wordt steeds diverser, niet alleen op cultureel vlak, maar ook op het gebied van leeftijd, gezondheid, gezinssamenstelling en bijvoorbeeld ook financiële mogelijkheden. De huidige woningmarkt is daar absoluut niet op aangepast”, zegt prof. dr. Ann Petermans van de faculteit Architectuur en Kunst van UHasselt. “De individuele woning blijft vandaag nog de norm, met het woonzorgcentrum vaak als volgende stap wanneer zelfstandig wonen echt te moeilijk wordt. Maar er bestaan veel meer mogelijke woonvormen en met het HOUSE-project wilden we het gesprek daarrond opentrekken en onderzoeken welke woonomgevingen bijdragen aan het geluk van mensen.”
Nieuwe vragenlijst
Het team van onderzoekers voerde daarom interviews met 75 huidige en toekomstige ouderen en 20 architecten. Daarnaast analyseerden ze verschillende innovatieve woonprojecten, zowel traditionele woonvormen als alternatieven zoals cohousing of gedeelde woonconcepten. “En deze inzichten samen resulteerden in een uitgebreide vragenlijst rond woonwelbevinden die we getest hebben bij 240 ouderen en die nu gratis online beschikbaar is,” zegt dr. Elke Ielegems van de faculteit Architectuur en Kunst UHasselt.
De woontest ‘WoonWelbevinden-Wijzer’ bevraagt wat iemand belangrijk vindt rond wonen. Hoe is de huidige woonsituatie, hoe gelukkig voelt men zich daarbij en hoe ziet men de toekomst? De resultaten helpen (toekomstige) ouderen om hun eigen woonbehoeften en -wensen helder te krijgen en helpen als basis voor een gesprek met bijvoorbeeld hun kinderen of een architect. “Daarnaast willen we lokale beleidsmakers warm maken om die vragenlijst te gebruiken in hun stad of gemeente. Achteraf kunnen zij dan die anonieme data gebruiken om hun woonbeleid daarop aan te passen”, zegt Ann Petermans.
foto links: Woonproject in Zonhoven (a2o) © Stijn Bollaert
foto rechts: Woonproject in Wijnegem (osar)
Gids voor architecten
Uit het HOUSE-project werd daarnaast ook een gids ontwikkeld met aspecten waar architecten mee rekening kunnen houden wanneer ze ontwerpen rond wonen en welbevinden. En ook werden er woonprofielen ontwikkeld die de heterogeniteit onder ouderen in kaart brengen op het vlak van wonen. “Deze reeks woonprofielen toont hoe sterk woonvoorkeuren kunnen verschillen, afhankelijk van factoren zoals fitheid, sociale contacten, financiële situatie, visie op de toekomst of de mate waarin mensen ruimtes en activiteiten willen delen”, legt prof. An-Sofie Smetcoren, professor Agogische Wetenschappen aan de VUB uit.
Slotsymposium
Op 31 maart 2026 is er het slotsymposium van het HOUSE-project. Daar worden de bevraging en de onderzoeksresultaten voorgesteld aan een breed publiek van zowel ouderen als architecten, de bouwsector en beleidsmakers. De toekomst van woonwelbevinden zal hier ook besproken worden tijdens een panelgesprek met experten Magda De Meyer (voorzitter van de Vlaamse Ouderenraad), Lien Van Riet (Zorgnet-Icuro), Sam Vanhuynegem (VVSG), architecte Cecilia Aernaudts en Vlaams Bouwmeester Véronique Claessens.
“De uitdaging rond gelukkig ouder worden op de juiste plek, is groot,” zeggen Ann Petermans en Elke Ielegems. “Maar als we de woonnoden en -wensen van ouderen beter begrijpen en de beschikbare woonvormen beter benutten, kunnen we woonomgevingen creëren die echt bijdragen aan welbevinden en levenskwaliteit.”
prof. dr. Ann Petermans (UHasselt), dr. Elke Ielegems (UHasselt) en prof. dr. An-Sofie Smetcoren (VUB)