UHasselt-onderzoek: technologie maakt magazijnwerk niet automatisch beter
Digitale technologie zoals algoritmes, handscanners en robots zijn niet meer weg te denken in moderne logistieke magazijnen en worden steeds vaker ingezet om efficiënter en flexibeler te werken. “Maar daarbij mogen werknemers niet uit het oog verloren worden”, zeggen UHasselt-onderzoekers achter het internationale project HuLog. “Zonder mensgerichte aanpak neemt de werkdruk en psychosociale stress toe, met personeelsverloop en uitval tot gevolg. Dat is een risico, zeker in een sector die sterk onder druk staat en steeds moeilijker personeel vindt”, zeggen prof. dr. Patrizia Zanoni, dr. Annelies Scheers en prof. dr. An Caris.
HuLog
Gedurende drie jaar onderzochten wetenschappers van UHasselt, University of Leeds (VK) en Kozminski University (Polen) binnen het FWO-onderzoeksproject HuLog (Humans in Digitalised Logistics) hoe technologie het dagelijkse werk in magazijnen vormgeeft. In negen logistieke bedrijven in Limburg, West-Polen en West & South Yorkshire deden ze diepte-interviews en observaties op de werkvloer, analyseerden ze documenten en organiseerden ze workshops met verschillende stakeholders.
“In veel magazijnen worden nieuwe technologieën zoals warehousemanagementsystemen, handscanners, robots en transportbanden ingevoerd met het oog op efficiëntiewinst. Maar werknemers en hun vertegenwoordigers worden daarbij niet of amper betrokken. Daardoor blijft de impact van die technologie op de kwaliteit van het werk vaak onderbelicht”, zegt prof. dr. Patrizia Zanoni van de School voor Sociale Wetenschappen UHasselt.
Kansen en risico’s
Uit het onderzoek binnen HuLog blijkt dat technologieën processen in magazijnen kunnen stroomlijnen, de fysieke belasting voor werknemers verminderen en magazijnwerk vereenvoudigen, waardoor het voor een bredere groep werknemers toegankelijker is. Maar tegelijk leiden diezelfde technologieën vaak ook tot een hogere werkdruk, meer eentonigheid, minder autonomie, en maken ze sterkere controle door het management mogelijk. Dat gaat gepaard met meer psychosociale stress bij werknemers.
Daarnaast wordt het makkelijker voor de werkgever om te werken met tijdelijke contracten, interimarbeid en onderaanneming, wat de relaties op de werkvloer onder druk zet. “Die effecten maken jobs in magazijnen minder aantrekkelijk, waardoor het steeds moeilijker wordt om werknemers te vinden, te motiveren en te behouden. Dat is een probleem, want logistiek is een cruciale sector van onze Europese welvaart en het is een sector die net ook nood heeft aan werkkrachten”, zegt dr. Annelies Scheers van de School voor Sociale Wetenschappen UHasselt.
foto: dr. Annelies Scheers & prof. dr. An Caris
Betrek de werknemer
Binnen HuLog formuleerden de onderzoekers daarom verschillende beleidsprincipes die richting kunnen geven aan een andere, meer mensgerichte aanpak voor het gebruik van digitale technologieën in de logistieke sector. “Het is belangrijk dat bedrijven hun werknemers van begin tot eind betrekken bij het invoeren van nieuwe technologie. Als je werknemers en vakbonden betrekt bij de selectie, testfase en implementatie ervan, vergroot je het draagvlak op de werkvloer”, zegt Patrizia Zanoni. “Bedrijven moeten daarom transparant zijn over hoe ze omgaan met de data die digitale systemen genereren, bijvoorbeeld over prestaties van werknemers. Dit is niet enkel in lijn met de Europese AI Act, maar helpt ook om vertrouwen te creëren op de werkvloer en de kwaliteit van jobs te waarborgen bij technologische innovatie.”
“Digitale technologieën zouden ook veel meer gebruikt moeten worden om jobs af te stemmen op de competenties en voorkeuren van individuele werknemers”, zegt prof. dr. An Caris. “Moderne warehouse Management Systemen laten dat veel meer toe dan wat in het verleden mogelijk was, maar dat potentieel blijft vandaag grotendeels onderbenut.”
foto: prof. dr. Patrizia Zanoni
Niet meer of minder technologie
“In een sector onder druk, moeten werkgevers betere omstandigheden creëren om werknemers aan te trekken en te behouden. Technologie kan daarbij zeker helpen, maar alleen als het menselijke aspect niet uit het oog wordt verloren. De sleutel ligt dus niet in méér of minder technologie, maar in hoe die wordt ingebed in de organisatie. Bedrijven die dit afstemmen op werkbaarheid, betrokkenheid en opleiding, zorgen voor zowel meer productiviteit als voor personeelsbehoud. Dat maakt hen weerbaarder in een sector die kampt met structurele arbeidskrapte en hoge verloopcijfers”, besluiten de onderzoekers.
Vervolgproject
Uit de bevindingen van HuLog ontstaan nu twee vervolgprojecten, waar prof. Patrizia Zanoni in betrokken is. Enerzijds het internationaal vervolgproject, “LabourFlows”, waarin de focus van technologie op de werkvloer verschuift naar het bredere geheel van hoe mensen hun weg vinden naar magazijnwerk. In samenwerking met onderzoekers uit Polen en Oostenrijk zal het team van de School voor Sociale Wetenschappen aan UHasselt in kaart brengen hoe bedrijven, interimkantoren, lokale overheden, opleidingscentra en gemeenschappen, samen zorgen voor een zogenaamde ‘stroom van arbeidskrachten’ richting magazijnen. Dit nieuwe onderzoek moet inzichten brengen in hoe werk in de logistieke sector stabieler, duurzamer en sociaal rechtvaardiger kan worden gemaakt. Daarnaast start ook het door UHasselt gefinancierde interdisciplinaire project “Mensgerichte AI voor Welzijn in de Maakindustrie”. Een samenwerking met het Digital Future Lab van UHasselt.
HuLog – Humans in Digitalised Logistics – is een onderzoeksproject van UHasselt, Kozminski University (PL) en University of Leeds (VK). Het onderzoek kon rekenen op financiële steun vanuit ERA-CHANSE (Grant Agreement no. 101004509) FWO Vlaanderen, National Science Centre Poland en UK Research and Innovation.