Een unieke band met het ijs: het poolmateriaal van prof. emeritus Tony Van Autenboer
De Universiteit Hasselt exposeert via het X-LAB een bijzondere collectie rond poolonderzoek, met centraal het erfgoed van de Belgische Antarctische expedities. Volgens prof. dr. Jean Manca, beheerder van deze collectie, is de verzameling “een ode aan het Antarctisch verleden van België, het heroïsche tijdperk van poolonderzoek in barre kouden, met hondensleeën en wekenlang zonder enig radiocontact”.
De pionier van de Belgische Zuidpoolexpedities
Tony Van Autenboer, geoloog en professor aan UHasselt, leidde tussen 1957 en 1970 vier Belgische expedities naar de Zuidpool. Tijdens één van die tochten verkende hij Dronning Maudland, in de regio Sør Rondane – de toen nog laatste onontdekte grote bergketen op onze planeet. Het is ook de plek waar later het Prinses Elisabeth-station zou verrijzen. Van Autenboer staat te boek als de Belg die het langst op de Zuidpool verbleef, en zijn onderzoek leverde waardevolle gegevens op over geologie, ijsdikte en magnetisme.
Vandaag vormen zijn instrumenten, foto’s en persoonlijke uitrusting de kern van de poolcollectie, aangevuld met stukken van andere donateurs.
Tussen sneeuw en staal: de objecten
Wie de collectie bezoekt, stapt letterlijk binnen in het verhaal van de Antarctische exploraties. De originele houten hondenslee waarmee Van Autenboer het ijs doorkruiste, is een van de blikvangers. Daarnaast zijn er authentieke stukken uit de velduitrusting te zien: een tent, sneeuwbril, pikhouweel, crampons en zelfs het radiotoestel dat diende als enige verbinding met de buitenwereld.
Ook de wetenschappelijke instrumenten spreken tot de verbeelding. De Worden-Gravimeter, gebruikt voor zwaartekrachtmetingen en het bepalen van de ijskapdikte, is zeldzaam - een gelijkaardig toestel staat in het Smithsonian in de VS. Verder bevat de collectie onder meer een luchtfotocamera met timing-motor, een Rolleiflex 2.8E Carl Zeiss Planar-camera, een magnetische veldsterktemeter, een Wild T3 precisietheodoliet, een magnetische declinatiemeter en een barometer.
Een tastbare link met Antarctica
Een van de meest bijzondere ‘hands-on’ objecten is een grote steen die Van Autenboer op Antarctica uit de grond haalde en die bezoekers nu mogen aanraken. “Iedereen die voorbijkomt kan deze steen aanraken en zich een beetje één voelen met Antarctica”, aldus Jean Manca. Deze fysieke verbinding maakt het verleden tastbaar en brengt de koude wildernis van het zuidelijk continent dichter bij onze universitaire omgeving.
Erfgoed dat inspireert
De collectie herinnert aan het rijke Belgische poolverleden: van Adrien de Gerlache, geboren in Hasselt, tot het moderne nul-emissie-station Prinses Elisabeth van Alain Hubert. De materiaalstukken van Tony Van Autenboer zijn dan ook niet enkel museumstukjes, maar portretten van onverzettelijke pioniersgeest, extreme wetenschappelijke exploratie en internationale samenwerking. Het zijn schakels in een keten van kennis, inspiratie en betrokkenheid, die studenten, onderzoekers én bezoekers uitdaagt om verder te kijken dan de grens van het bekende.
