Richt, schiet en lees af: de speedguns van Mobiliteitswetenschappen
Iets dat jarenlang gewoon mee in de koffer het veld mee inging, groeit soms uit tot academisch erfgoed. De speedguns van de School voor Mobiliteitswetenschappen zijn daar een mooi voorbeeld van. Met deze handzame toestellen registreren studenten de snelheid van passerende voertuigen - een ogenschijnlijk simpele meting die hen verrassend veel bijbrengt over verkeersgedrag, data-analyse en verkeersveiligheid.
De snelheidsmeters werden in 2006 aangekocht bij TEC (nu HIG) Traffic Systems, een firma die gespecialiseerd is in verkeerstechnologie, en worden in hoofdzaak ingezet in het onderwijs: om studenten zélf te laten observeren, meten en conclusies te laten trekken.
Meten in echte cases: van gemeentevraag tot mobiliteitsadvies
Binnen de opleiding worden de speedguns vooral gebruikt in projectvakken en in bachelor- en masterproeven. Prof. dr. Evelien Polders licht toe: “Vaak gaat het om praktijkgerichte cases die steden en gemeenten aanbrengen: opdrachten met een duidelijke maatschappelijke meerwaarde, waarbij snelheidsonderzoek deel uitmaakt van een breder mobiliteitsproject.” Zo leren studenten niet alleen meten, maar ook interpreteren en vertalen: wat zeggen snelheidsgegevens over de leefbaarheid van een straat, over de veiligheid aan een oversteekplaats, of over het effect van inrichting en beleid?
In hun analyses kijken studenten bewust verder dan één enkel cijfer. Ze berekenen de gemiddelde snelheid, brengen de spreiding in snelheden in kaart en bepalen de V85: de snelheid die 85% van de bestuurders niet overschrijdt. Die V85 is een belangrijke graadmeter om te beoordelen of er werkelijk sprake is van een snelheidsprobleem. Op basis van die resultaten formuleren studenten vervolgens goed onderbouwde aanbevelingen voor een aangepast snelheidsbeleid en gerichte maatregelen die de verkeersveiligheid en leefbaarheid versterken.
‘Safe speeds’ in Hasselt
Ook in het opleidingsonderdeel Verkeersveiligheid hebben de speedguns een vaste plek. Tijdens werkzittingen werken studenten in groep aan een opdracht rond de Safe System Approach. Docent Jeroen Luyck verduidelijkt: “Studenten analyseren een concrete locatie in Hasselt - bijvoorbeeld een kruispunt op de Kleine Ring - en nemen de snelheidsmetingen mee als input voor hun verkeersveiligheidsanalyse. In een tweede fase werken ze voor die locatie een verbeterplan uit op basis van de vijf pijlers van de Safe System Approach.” De meetresultaten ondersteunen daarbij vooral de pijler ‘Safe speeds’, zodat aanbevelingen niet op buikgevoel zijn gebaseerd, maar op waarneming en onderbouwde argumentatie.
Nieuwe technologie in aantocht
Vandaag zijn er nog twee speedguns in gebruik. Ze blijven voorlopig dienstdoen tot de nieuwe generatie door docenten is gescreend en gevalideerd, al begint slijtage te wegen: de toestellen zijn intussen zo’n twintig jaar oud en de batterijen houden het steeds minder lang vol. De nieuwe modellen bieden bovendien extra mogelijkheden en een modernere interface. Intussen komt ook meten met drones in beeld. Dat vraagt wel meer expertise: je hebt een certificering nodig en moet herkenbaar zijn als dronebestuurder. Toch gebruiken sommige studenten - vooral voor een masterthesis - na de nodige opleiding drones uit de UHasselt-vloot. Maar de speedguns blijven populair bij bachelorstudenten: ze zijn laagdrempelig, snel inzetbaar en meteen duidelijk – ‘richten, schieten en aflezen.’
Net dat beetje unieker
Als de nieuwe toestellen straks ingeburgerd raken, dreigen de oude speedguns op termijn aan de kant geschoven te worden. Vanuit erfgoedperspectief is dat precies het kantelmoment. Deze toestellen zijn twintig jaar lang intensief gebruikt en vertellen een typisch UHasselt-verhaal: onderwijs dat studenten met beide voeten in de praktijk zet, met meetwerk dat uitmondt in concrete voorstellen voor veiligere en leefbaardere straten. Bovendien is Mobiliteitswetenschappen niet aan elke universiteit aanwezig, wat dit soort didactische apparatuur nét dat beetje unieker maakt dan je op het eerste gezicht zou denken.
